Το τρίγωνο των «Φαντασμάτων»
Η διαδρομή άρχιζε στις ακτές της βορειοανατολικής Αλγερίας, περνούσε από τη Σαρδηνία και κατέληγε στη Μασσαλία. Ένα θαλάσσιο τρίγωνο μήκους εκατοντάδων μιλίων, το οποίο φέρεται να συνέδεε τους ανθρώπους που αναζητούσαν έναν παράτυπο δρόμο προς την Ευρώπη με πλαστά έγγραφα, γρήγορα σκάφη, χρηματοδότες και, σύμφωνα με τις υποψίες των ιταλικών Αρχών, ένα σχέδιο μεταφοράς μεγάλων ποσοτήτων ναρκωτικών.
Η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Phantom» οδήγησε στην εξάρθρωση μιας φερόμενης διεθνικής εγκληματικής οργάνωσης και στη σύλληψη οκτώ αλλοδαπών στο Κάλιαρι. Τρία ακόμη πρόσωπα αναζητούνταν στο εξωτερικό. Την έρευνα συντόνισε η Περιφερειακή Διεύθυνση Καταπολέμησης της Μαφίας του Κάλιαρι, με τη συμμετοχή της Κεντρικής Επιχειρησιακής Υπηρεσίας, της Κεντρικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης του Εγκλήματος και της τοπικής Αστυνομικής Διεύθυνσης.
Το όνομα της επιχείρησης προήλθε από τα «Phantom», τα ισχυρά φουσκωτά σκάφη με κινητήρες υψηλής απόδοσης που θα χρησιμοποιούνταν για τις μεταφορές. Πρόκειται για ταχύπλοα ικανά να διασχίζουν σε σχετικά σύντομο χρόνο μεγάλες θαλάσσιες αποστάσεις και να δυσκολεύουν τον εντοπισμό τους από τις Αρχές. Το δίκτυο φέρεται να τα προόριζε τόσο για τη μεταφορά μεταναστών όσο και για την ανάπτυξη ενός παράλληλου διαύλου διακίνησης ναρκωτικών.
Η αλγερινή αφετηρία
Κατά την αστυνομική έρευνα, η οποία άρχισε τον Φεβρουάριο, στην κορυφή της οργάνωσης φέρεται να βρισκόταν ένας Αλγερινός αιτών άσυλο, που είχε εγκατασταθεί πρόσφατα στην ευρύτερη περιοχή του Κάλιαρι. Σύμφωνα με την ιταλική Αστυνομία, είχε αναλάβει τη στρατολόγηση μεταναστών και χειριστών των σκαφών στην Αλγερία, την είσπραξη των χρημάτων και τον σχεδιασμό των ταξιδιών προς τις νότιες ακτές της Σαρδηνίας.
Οι ιταλικές Αρχές ερευνούν επίσης την καταγγελλόμενη δωροδοκία μελών τοπικών υπηρεσιών, ώστε να διευκολύνονται οι αναχωρήσεις από την Αλγερία. Το συγκεκριμένο σκέλος παραμένει υπό διερεύνηση και δεν έχουν δημοσιοποιηθεί περισσότερα στοιχεία για την ταυτότητα ή την υπηρεσιακή θέση των προσώπων που ενδέχεται να εμπλέκονται.
Κεντρικό σημείο αναχώρησης ήταν, σύμφωνα με τη δικογραφία, η παραθαλάσσια Ελ Καλά, κοντά στα σύνορα Αλγερίας και Τυνησίας. Εκεί γινόταν η προσέγγιση των υποψήφιων επιβατών, η συγκέντρωση των χρημάτων και η προετοιμασία των σκαφών. Οι ερευνητές ανασυνέθεσαν τουλάχιστον πέντε παράτυπες διελεύσεις από την Ελ Καλά προς τη νότια Σαρδηνία και ταυτοποίησαν τους φερόμενους χειριστές των πλοιαρίων.
Κάθε μετανάστης εκτιμάται ότι κατέβαλλε περίπου 2.500 ευρώ για να φθάσει στην Ιταλία. Το ποσό δεν αγόραζε, βεβαίως, καμία ασφάλεια. Οι επιβάτες τοποθετούνταν σε σκάφη ακατάλληλα για τέτοιες αποστάσεις και εκτίθεντο στις απρόβλεπτες συνθήκες της Μεσογείου, χωρίς επαρκή σωστικά μέσα ή δυνατότητα επικοινωνίας σε περίπτωση βλάβης.
Σαρδηνία και Μασσαλία
Το Κάλιαρι δεν αποτελούσε μόνο τον τόπο άφιξης. Στη Σαρδηνία λειτουργούσε, κατά τις Αρχές, η υποδομή για την προσωρινή φιλοξενία των μεταναστών, τη διοχέτευσή τους προς άλλους προορισμούς και την εξασφάλιση πλαστών εγγράφων. Μέλη της οργάνωσης παρείχαν την απαραίτητη επιχειρησιακή υποστήριξη, ώστε οι νεοαφιχθέντες να συνεχίζουν την πορεία τους προς την ηπειρωτική Ιταλία ή τη Γαλλία.
Ο τρίτος πόλος του δικτύου βρισκόταν στην περιοχή της Μασσαλίας. Εκεί φέρεται να δραστηριοποιούνταν ένας από τους βασικούς χρηματοδότες της οργάνωσης, υπεύθυνος για την εξασφάλιση κεφαλαίων και γρήγορων σκαφών. Η παρουσία του στη νότια Γαλλία έδινε στο δίκτυο πρόσβαση σε μεγαλύτερες οικονομικές δυνατότητες, αλλά και σε μια πόλη με σημαντικές θαλάσσιες συνδέσεις προς τη δυτική Μεσόγειο.
Το μοντέλο παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά των σύγχρονων δικτύων διακίνησης. Δεν βασίζεται σε μια αυστηρά ιεραρχημένη δομή που λειτουργεί σε έναν μόνο τόπο, αλλά σε επιμέρους πυρήνες με διαφορετικούς ρόλους: στρατολόγηση στην αφετηρία, θαλάσσια μεταφορά, υποδοχή στην Ευρώπη, έκδοση πλαστών εγγράφων και διεθνής χρηματοδότηση. Αυτή ακριβώς η γεωγραφική διασπορά δυσκολεύει την παρακολούθηση των χρημάτων και την ταυτόχρονη επέμβαση των διωκτικών Αρχών.
Η νέα διαδρομή
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η οργάνωση δεν σκόπευε να περιοριστεί στις αναχωρήσεις από την Αλγερία. Είχε αποκτήσει δύο ισχυρά ταχύπλοα και φέρεται να προετοίμαζε μια νέα, περισσότερο αποδοτική διαδρομή. Τα σκάφη θα ξεκινούσαν από τη Σαρδηνία, θα έφθαναν στη Λα Γκαλίτ, μια μικρή συστάδα νησιών της Τυνησίας, θα παραλάμβαναν ομάδες μεταναστών και θα επέστρεφαν γρήγορα στις ιταλικές ακτές.
Η επιλογή της Λα Γκαλίτ θα μείωνε την απόσταση της κρίσιμης διάβασης και, κατά συνέπεια, τον χρόνο κάθε ταξιδιού. Έτσι, το δίκτυο θα μπορούσε να πραγματοποιεί περισσότερα δρομολόγια, να μεταφέρει μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων και να αυξάνει τα κέρδη του. Παράλληλα, η αναχώρηση των σκαφών από ευρωπαϊκό έδαφος θα προσέφερε διαφορετικές δυνατότητες ανεφοδιασμού και συντήρησης.
Πίσω από την επιχειρησιακή αυτή «καινοτομία» βρίσκεται η ψυχρή οικονομία της παράτυπης διακίνησης. Εάν ένα σκάφος μετέφερε είκοσι ανθρώπους με αντίτιμο 2.500 ευρώ για τον καθένα, ένα μόνο ταξίδι θα απέφερε 50.000 ευρώ. Ο τζίρος μπορούσε να πολλαπλασιαστεί με διαδοχικές διελεύσεις, ενώ ο μεγαλύτερος κίνδυνος μεταφερόταν στους ίδιους τους επιβάτες.
Το σχέδιο των ναρκωτικών
Η έρευνα αποκάλυψε και την προπαρασκευαστική φάση ενός σχεδίου διακίνησης ναρκωτικών. Η οργάνωση φέρεται να εξέταζε την εισαγωγή από την Ισπανία περίπου 500 κιλών χασίς και δέκα κιλών κοκαΐνης, χρησιμοποιώντας τα ίδια ταχύπλοα. Το σχέδιο, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε και για τον λόγο αυτόν δεν απαγγέλθηκαν στους συλληφθέντες κατηγορίες σχετικές με εμπόριο ναρκωτικών.
Η υπόθεση δείχνει πόσο εύκολα μία θαλάσσια υποδομή μπορεί να εξυπηρετήσει διαφορετικές παράνομες αγορές. Τα ίδια σκάφη, οι ίδιοι χρηματοδότες και οι ίδιες διασυνοριακές επαφές μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλοτε για ανθρώπους και άλλοτε για ναρκωτικές ουσίες. Το βασικό εμπόρευμα αλλάζει, αλλά ο μηχανισμός παραμένει ο ίδιος.
Η επιχείρηση «Phantom» έκλεισε έναν συγκεκριμένο δίαυλο, όχι όμως και την αγορά που τον δημιούργησε. Όσο άνθρωποι αναζητούν ασφαλή πρόσβαση στην Ευρώπη χωρίς νόμιμες οδούς και όσο κάθε θέση σε ένα επικίνδυνο σκάφος αποφέρει χιλιάδες ευρώ, νέα δίκτυα θα επιχειρούν να καλύψουν το κενό. Στο τρίγωνο Αλγερίας, Σαρδηνίας και Μασσαλίας, η Μεσόγειος δεν αντιμετωπιζόταν ως σύνορο. Είχε μετατραπεί σε έναν σκοτεινό εμπορικό διάδρομο, όπου η ανθρώπινη ανάγκη υπολογιζόταν ως έσοδο ανά επιβάτη.