Γιώργος Κουρουπός: Λογική κι ευαισθησία

Τα κείμενα και τα σημειώματα του Γιώργου Κουρουπού -για τον Μάνο Χατζιδάκι έως την «Ιλιάδα» και τη γοητεία των μύθων- δεν θα μπορούσαν παρά να έχουν ως κοινό σημείο αναφοράς τη μουσική. Τον φυσικό χώρο, δηλαδή, μέσα στον οποίο κινείται, δημιουργεί και οραματίζεται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συνθέτες μας. Στον συλλογικό τόμο «Η χαρά της μουσικής», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδ. Καστανιώτη (σε επιλογή – επιμέλεια της Ιουλίτας Ηλιοπούλου), συγκεντρώνονται δεκάδες κείμενα από ομιλίες, μελέτες και συνεντεύξεις του τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες (ανάμεσα σε αυτά, δημοσιεύματα στα «ΝΕΑ» και η συνέντευξη προς τον Θανάση Νιάρχο με αφορμή την όπερα «Ελπίς πατρίδος» το 2023). Από τίτλο σε τίτλο αποκαλύπτεται σταδιακά η ειδική βαρύτητα που δίνει κάθε φορά στο θέμα το οποίο αναπτύσσει, αλλά και η ευαισθησία με την οποία αφιερώνεται στη μουσική τέχνη. Αξίζει εδώ να παραθέσουμε αποσπάσματα από τον τόμο για διαφορετικές θεματικές, απ’ όπου διαφαίνεται το «ύφος του βιβλίου».

ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗ ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ. «Αγαπητή μου Μελίνα… επειδή μου ζήτησες να διατυπώσουμε περισσότερο όνειρα και λιγότερο συγκεκριμένα σχέδια… Θα έβλεπα τα παιδάκια του Δημοτικού, αλλά και του Γυμνασίου, εκτός από εικονογραφημένα, γοητευτικά βιβλία για τη μουσική, να έχουν στη διάθεσή τους στα όργανα κάθε τύπου, κρουστά, φλογέρες κ.λπ., να παίζουν σε μικρές ομάδες και να τραγουδούν. Να έχουν επίσης τα σχολεία βίντεο και τα παιδιά να παρακολουθούν βιντεομαθήματα -ελκυστικά και νεανικά και όχι σοβαροφανή και γεροντίστικα, σαν αυτά που είδαμε να μας ετοιμάζουν τελευταία. Να υπάρχει πιάνο, συνθεσάιζερ, ακόμη και κομπιούτερ. Παράλληλα θα έβλεπα μικρά, ευκίνητα επαγγελματικά οργανικά σύνολα κάθε είδους μουσικής να οργώνουν όλα τα σχολεία της χώρας, να πηγαίνουν από τάξη σε τάξη, μέσα στο σχολείο, να παίζουν για τους μαθητές και να συνομιλούν μαζί τους. Ύστερα θα ήθελα να έβρισκα παντού συγκροτημένα ωδεία με καλούς δασκάλους, σε κτίρια καλαίσθητα και λειτουργικά, να λείψει επιτέλους αυτή η κοροϊδία των ψευτο-ωδείων, με τα μίζερα πιάνα, τις κιθάρες και τα συνθεσάιζερ, με τους ανίδεους δασκάλους, τις αναχρονιστικές μεθόδους, τις χαριστικές εξετάσεις και τα πλαστά διπλώματα […] Νομίζω πως είναι ώρα να ξυπνήσω» (2/6/1993).

ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ. «Το μοναδικό αλλά αριστουργηματικό τραγούδι που ο Μάνος Χατζιδάκις έγραψε πάνω σε ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη. Μιλάω βέβαια για το “Με την πρώτη σταγόνα της βροχής”, από τον πιο ώριμο κύκλο τραγουδιών του συνθέτη Ο Μεγάλος Ερωτικός (1972). Να θυμίσω ότι ο Μάνος Χατζιδάκις γνωρίζοντας τις δυσκολίες και την ειδική προσέγγιση που συνήθως απαιτεί η μεγάλη ποίηση, προτιμούσε την μελοποίηση ποιημάτων που γραφόντουσαν ad hoc για να γίνουν τραγούδια -συχνά τα ‘φτιαχνε κι ο ίδιος. Είχε όμως την τύχη να συνεργαστεί επί σειρά ετών με τον Νίκο Γκάτσο, που ήξερε να φτιάχνει τραγούδια ποιητικών απαιτήσεων. Με τον Μεγάλο Ερωτικό, ωστόσο, ο ώριμος Μάνος Χατζιδάκις μας απέδειξε ότι είχε απολύτως τα μέσα για να αναμετρηθεί με την μεγάλη ποίηση. Και μόνο η λεπτεπίλεπτη επεξεργασία του οργανικού συνόλου θα αρκούσε για να ενταχθεί το τραγούδι αυτό, καθώς και τα υπόλοιπα του κύκλου, στην έντεχνη και όχι στη λαϊκή μουσική» (Ομιλία, Στοά του Βιβλίου, Δεκέμβριος 2009).

ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΟΤΣΑΡΤ. «Ο Mozart στην εποχή του δεν υπήρξε πρωτοποριακός συνθέτης – προσοχή! άλλο πρωτότυπος και άλλο πρωτοποριακός. Ο Mozart δεν είχε αγωνίες ανατρεπτικού χαρακτήρα. Αντικειμενικά το μουσικό του ιδίωμα δεν είναι διαφορετικό από αυτό του Haydn. Αν μεταξύ Haydn και Μπετόβεν έλειπε ο κρίκος Mozart, θα υπήρχε σίγουρα ένα τεράστιο ποιοτικό χάσμα, όχι όμως και “λογικό” χάσμα. Η πρωτοτυπία, η σοφία, το μεγαλείο του Mozart -τι δίδαγμα, αλήθεια, για τους νεωτεριστές συνθέτες της εποχής μας- δεν είναι στην ανατροπή των κωδίκων αλλά στην προσωπική χρήση τους. Από γνωστό υλικό χτίζει το άγνωστο. Υπάρχουν αναμφίβολα καινοτομίες, μερικές φορές μάλιστα πολύ τολμηρές, ωστόσο δεν είναι αυτό το καθοριστικό στοιχείο της μουσικής του. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Κανένα από τα στοιχεία που η νόησή μας μπορεί να συλλάβει δεν είναι από μόνο του καθοριστικό. Το μυστικό της δημιουργίας του Mozart μάς διαφεύγει πεισματικά. Φοβούμαι πως θα το ψάχνουμε για άλλα 200 χρόνια, ακούγοντας πάντοτε -ευτυχώς- Mozart» (Το Βήμα, «Νέες εποχές», 30.12.1990).