Η Θέουτα δεν απείλησε την Ευρώπη, η αντίδραση της Ευρώπης την απείλησε
Την περασμένη εβδομάδα, περίπου 60.000 άνθρωποι επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα – ένα από τα λίγα χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Eνωσης στην αφρικανική ήπειρο. Δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Παρότι το περιστατικό αποκάλυψε σοβαρές αποτυχίες στη διαχείριση των συνόρων, την ανθρωπιστική βοήθεια και τη συνεργασία του Μαρόκου με την Ισπανία, δεν δικαιολογεί τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν διάφοροι ευρωπαίοι και μη ευρωπαίοι ηγέτες: ότι η Θέουτα συνιστούσε μια «εισβολή» στην Ευρώπη.
Μέσα σε 48 ώρες, οι ισπανικές και οι μαροκινές Αρχές αποκατέστησαν την τάξη. Περισσότερα από 48.000 άτομα επέστρεψαν στο Μαρόκο. Κανένας δεν έφτασε στην ηπειρωτική Ισπανία, ενώ όσοι έφτασαν στη Θέουτα δεν μπορούσαν να μετακινηθούν περαιτέρω προς τη Ζώνη Σένγκεν. Επρόκειτο λοιπόν για μια κρίση σε ένα από τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης, όχι μια κατάρρευση των ίδιων των ευρωπαϊκών συνόρων.
Πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες, ωστόσο, την αντιμετώπισαν ως κάτι ασύγκριτα μεγαλύτερο. Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, τη συνέδεσε με το πρόγραμμα νομιμοποίησης μεταναστών της Ισπανίας. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αρχικά προσέφερε περιορισμένη πολιτική στήριξη στην Ισπανία και είπε ελάχιστα για τον ρόλο του Μαρόκου στο συμβάν. Η Ιταλία επέβαλε συνοριακούς ελέγχους στις αφίξεις από την Ισπανία, ενώ η Τζόρτζια Μελόνι και η Μέτε Φρεντέρικσεν συνέταξαν επιστολή, την οποία υπέγραψαν 22 ευρωπαίοι ηγέτες, επαναλαμβάνοντας το ισχυρισμό ότι το ισπανικό πρόγραμμα νομιμοποίησης συνέβαλε στην κρίση. Η Δανία, η Τσεχία και η Φινλανδία τάχθηκαν επίσης υπέρ του πλήρους αποκλεισμού της Ισπανίας από την ελεύθερη κυκλοφορία.
Κανένας από αυτούς τους ισχυρισμούς δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Στην πραγματικότητα, οι νεαροί Μαροκινοί προσελκύστηκαν στη Θέουτα από τις ψευδείς υποσχέσεις μιας εκστρατείας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το ζήτημα δεν ήταν ποτέ αν η Ευρώπη πρέπει να ελέγχει τα σύνορά της. Οφείλει να το κάνει, και το κάνει. Το πραγματικό ερώτημα ήταν αν η πίεση στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως κοινή ευθύνη ή αν θα μετατραπεί σε αφορμή για να στραφούν οι κυβερνήσεις η μία εναντίον της άλλης.
Το 2023, όταν σχεδόν 160.000 μετανάστες έφτασαν στη Λαμπεντούζα, η Φον ντερ Λάιεν ταξίδεψε εκεί μαζί με τη Μελόνι και δήλωσε ότι η παράτυπη μετανάστευση ήταν μια «ευρωπαϊκή πρόκληση» που απαιτούσε μια «ευρωπαϊκή απάντηση». Σε αντίθεση με τη Θέουτα, όσοι έφταναν στη Λαμπεντούζα μπορούσαν να μετακινηθούν ευκολότερα εντός της Ζώνης Σένγκεν. Ωστόσο, η Ιταλία αντιμετωπίστηκε ως κράτος-μέλος που σηκώνει ένα κοινό βάρος· η Ισπανία αντιμετωπίστηκε ως μια κυβέρνηση της οποίας οι επιλογές στη μεταναστευτική πολιτική συνέβαλαν στη δημιουργία του προβλήματος.
Αυτή η διαφοροποίηση αντικατοπτρίζει μια μετατόπιση στη συζήτηση για τη μετανάστευση στην Ευρώπη και δείχνει ότι η Ακροδεξιά δεν χρειάζεται πλέον να κυβερνά για να υπαγορεύει την αντίδραση της ΕΕ. Η Μελόνι βοήθησε να ξεκινήσει η πίεση προς την Ισπανία, αλλά ο Βέμπερ, η Φρέντερικσεν – μια σοσιαλδημοκράτης – και άλλοι ηγέτες διαμόρφωσαν τη θέση 22 κυβερνήσεων. H Ζώνη Σένγκεν μετατράπηκε έτσι σε πολιτικό εργαλείο.
Η διαρκής σημασία της Θέουτα έγκειται περισσότερο στην πολιτική αντίδραση που ακολούθησε. Μια στιγμή τοπικής διαταραχής μετατράπηκε σε δοκιμασία της ευρωπαϊκής συνοχής. Τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας απαιτούν πλήρη διερεύνηση των δικτύων διακίνησης, της διαγωγής του Μαρόκου, της ετοιμότητας της Ισπανίας και της νομιμότητας των επιστροφών. Δεν πρέπει όμως να συσκοτίσουν το ευρύτερο δίδαγμα: Η Θέουτα δεν έδειξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα σύνορά της. Eδειξε πόσο γρήγορα οι πολιτικές διαιρέσεις μπορούν να μετατρέψουν μια τοπική έκτακτη ανάγκη σε απειλή για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Η Ζώνη Σένγκεν παύει να είναι μια Eνωση και μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό χαρτί – ένα χαρτί που οι αντίπαλοί μας γνωρίζουν πλέον ακριβώς πώς να παίξουν.
Ο Alberto Alemanno είναι Democracy Fellow στο Πανεπιστήμιο Harvard, καθηγητής της έδρας Jean Monnet στο HEC Paris και ιδρυτής του The Good Lobby.