Νέα πυρηνική σκιά;

Η νέα αμυντική συνεννόηση ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν φέρνει κοντά τρεις χώρες με πολύ διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά πλεονεκτήματα: το χρήμα και την ενεργειακή ισχύ της Σαουδικής Αραβίας, τη στρατιωτική και βιομηχανική δύναμη της Τουρκίας και, βεβαίως, το πυρηνικό οπλοστάσιο του Πακιστάν. Αυτό αρκεί για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σταθμίζεται η ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Αν αποκτήσει πραγματικό στρατιωτικό περιεχόμενο – και ακόμη περισσότερο αν προστεθεί σε αυτήν η Αίγυπτος – μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας σημαντικής αλλαγής στις ισορροπίες από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο και τη Νότια Ασία.

Η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ και έχει επενδύσει συστηματικά τα τελευταία χρόνια στην αμυντική της βιομηχανία. Η Σαουδική Αραβία έχει τους οικονομικούς πόρους για να στηρίξει μεγάλα εξοπλιστικά και τεχνολογικά προγράμματα. Τέλος, το Πακιστάν διαθέτει κάτι πολύ πιο κρίσιμο: πυρηνικά όπλα και πολυετή σχετική τεχνογνωσία. Ολα αυτά δεν σημαίνουν, φυσικά, ότι η Αγκυρα ή το Ριάντ αποκτούν από τη μια μέρα στην άλλη πρόσβαση σε πακιστανικά πυρηνικά. Το θέμα, όμως, δεν είναι τόσο απλό. Στην πυρηνική αποτροπή, η αβεβαιότητα είναι και αυτή δύναμη. Αν ένας αντίπαλος δεν είναι βέβαιος για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει η πακιστανική υποστήριξη σε μια μεγάλη κρίση, οι υπολογισμοί του περιπλέκονται.

Ακόμη πιο σοβαρό θα ήταν ένα επόμενο βήμα προς πυρηνική συνεργασία. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη φιλοδοξίες στον χώρο της πυρηνικής ενέργειας και διαθέτει άφθονα κεφάλαια. Αν κάποια στιγμή συναντηθούν η σαουδαραβική χρηματοδότηση, η πακιστανική εμπειρία και η τουρκική τεχνολογική και βιομηχανική βάση, τότε θα πρόκειται για μια ποιοτικά διαφορετική εξέλιξη. Ιδιαίτερα, μάλιστα, αν στην εξίσωση μπει και η Αίγυπτος. Εάν το Κάιρο εξελιχθεί σε τέταρτο μέλος ενός τέτοιου σχήματος, οι ισορροπίες αλλάζουν ακόμη περισσότερο. Η Αίγυπτος διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, ελέγχει τη Διώρυγα του Σουέζ και παραμένει κεντρικός παίκτης στον αραβικό κόσμο.

Για την Αθήνα το ζητούμενο είναι η ψύχραιμη παρακολούθηση των εξελίξεων. Το πραγματικό σημείο καμπής θα έλθει εάν η σημερινή συνεργασία μετατραπεί σε οργανωμένη στρατιωτική συμμαχία και, κυρίως, εάν η πακιστανική πυρηνική ισχύς αρχίσει να λειτουργεί ως σαφής εγγύηση ασφάλειας για τους εταίρους της. Τότε δεν θα έχουμε απλώς μια νέα συμφωνία αλλά μια νέα ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Για την Ελλάδα, δεν υπάρχει λόγος να θεωρείται ότι η Σαουδική Αραβία ή η Αίγυπτος θα βρεθούν αυτομάτως στο πλευρό της Τουρκίας σε μια ελληνοτουρκική κρίση, καθώς η Αθήνα διατηρεί στενές σχέσεις και με τις δύο. Ούτε προκύπτει ότι το Ισλαμαμπάντ θα εμπλακεί αυτομάτως.

Το ζήτημα για την Αθήνα είναι πιο μακροπρόθεσμο: μια Τουρκία με περισσότερη χρηματοδότηση, περισσότερη τεχνογνωσία και μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος μπορεί να ενισχυθεί με πυραύλους, drones, αεράμυνα και άλλα προηγμένα συστήματα. Συνεπώς, το πραγματικό ελληνικό ερώτημα δεν είναι αν «έρχονται πακιστανικά πυρηνικά στο Αιγαίο», αλλά αν διαμορφώνεται γύρω από την Τουρκία ένα νέο πλέγμα οικονομικής, στρατιωτικής και, έστω έμμεσα, πυρηνικής ισχύος. Αν ναι, τότε ο περιφερειακός χάρτης αλλάζει. Και η Αθήνα θα πρέπει να προσαρμοσθεί έγκαιρα.

Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ