Το αίνιγμα του συμβόλου «Ζ»: Η έπαρση του στο θωρηκτό Αβέρωφ εν μέσω κανονιοβολισμών και ο ελιγμός που άλλαξε την τύχη μιας χώρας
Μία σημαία με ένα γράμμα υψώνεται στον ιστό του «Αβέρωφ». Είναι το «Ζ».
Για όσους βρίσκονται πάνω στο ελληνικό πολεμικό πλοίο, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο.
Ο Κουντουριώτης έχει αποφασίσει να κινηθεί μόνος.
Είναι 3 Δεκεμβρίου 1912 και ο ελληνικός στόλος βρίσκεται απέναντι από τον Οθωμανικό, στην είσοδο των Δαρδανελλίων.
Ενα θρυλικός ναύαρχος, ένα θρυλικό θωρηκτό και ένα σύμβολο που επισημοποιεί την ελληνική ναυκρατία.
Η Ναυμαχία της Έλλης μόλις έχει αρχίσει και μέσα στα επόμενα λεπτά θα γίνει ένας από τους πιο τολμηρούς ελιγμούς στην ιστορία του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.
Το «Ζ» δεν είναι ένα μυστηριώδες σύμβολο ούτε ένας προσωπικός κώδικας του ναυάρχου.
Είναι ναυτικό σήμα που σημαίνει, ουσιαστικά: «Αγνοήσατε τας κινήσεις μου, δρω ανεξαρτήτως».
Και ο Παύλος Κουντουριώτης θα κάνει ακριβώς αυτό.
Ο ελληνικός στόλος έχει απέναντί του την τουρκική ναυαρχίδα «Μπαρμπαρόσσα» και τα υπόλοιπα μεγάλα πλοία του Οθωμανικού Ναυτικού.
Τα ελληνικά θωρηκτά ακολουθούν τον σχηματισμό, όμως το «Αβέρωφ» έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: την ταχύτητα.
Ο Κουντουριώτης αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει μια ευκαιρία.
Αν το «Αβέρωφ» αποσπαστεί από τον ελληνικό σχηματισμό και κινηθεί γρήγορα προς την εχθρική γραμμή, μπορεί να βρεθεί σε πλεονεκτική θέση και να χτυπήσει τον αντίπαλο από το πλάι.
Η απόφαση είναι παράτολμη.
Το «Ζ» ανεβαίνει στον ιστό.
Το «Αβέρωφ» επιταχύνει και αρχίζει να απομακρύνεται από τα υπόλοιπα ελληνικά πλοία.
Για μια κρίσιμη στιγμή, η ελληνική ναυαρχίδα βρίσκεται ουσιαστικά μόνη απέναντι στον Οθωμανικό Στόλο.
Δεν πρόκειται απλώς για επίθεση. Είναι ένας ελιγμός που επιχειρεί να «κόψει» την εχθρική γραμμή και να δημιουργήσει αυτό που στη ναυτική τακτική είναι γνωστό ως «διασταύρωση του Τ».
Το «Αβέρωφ» περνά μπροστά από την εχθρική παράταξη και παίρνει θέση που του επιτρέπει να χρησιμοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των πυροβόλων του.
Αντίθετα, τα οθωμανικά πλοία μπορούν να απαντήσουν με σαφώς περιορισμένη ισχύ πυρός.
Ξαφνικά, η εικόνα της ναυμαχίας αλλάζει.
Το «Αβέρωφ» βρίσκεται στο πλάι της εχθρικής γραμμής και συγκεντρώνει τα πυρά του στη «Μπαρμπαρόσσα».
Οι οβίδες πέφτουν με καταιγιστικό ρυθμό. Η ελληνική ναυαρχίδα έχει μπει σε απόσταση περίπου 3.200 μέτρων από τον αντίπαλο και η μάχη μετατρέπεται σε κόλαση από ατσάλι, φωτιά και καπνό.
Ο κίνδυνος, όμως, είναι τεράστιος. Το «Αβέρωφ» βρίσκεται κοντά στα Δαρδανέλλια, μέσα στην εμβέλεια των παράκτιων πυροβολείων και αντιμέτωπο με την απειλή τορπιλικής επίθεσης.
Παρά τα χτυπήματα που δέχεται, συνεχίζει.
Η πίεση στον Οθωμανικό Στόλο γίνεται ασφυκτική. Η «Μπαρμπαρόσσα» αναγκάζεται να στραφεί προς τα πίσω και να κατευθυνθεί προς τα Στενά. Τα υπόλοιπα πλοία την ακολουθούν.
Το «Αβέρωφ» καταδιώκει τον αντίπαλο μέχρι το σημείο όπου η συνέχιση της καταδίωξης θα το έφερνε επικίνδυνα κοντά στα παράκτια πυροβολεία των Δαρδανελλίων.
Η ναυμαχία έχει ουσιαστικά κριθεί.
Το «Αβέρωφ» έχει δεχθεί 19 πλήγματα.
Δύο άνδρες του πληρώματος έχουν σκοτωθεί και πέντε έχουν τραυματιστεί.
Όμως η ελληνική ναυαρχίδα έχει πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από την πρόκληση ζημιών σε εχθρικά πλοία: έχει αναγκάσει τον Οθωμανικό Στόλο να επιστρέψει στα Στενά.
Και όλα ξεκίνησαν με ένα γράμμα.
Το «Ζ».
Ένα σύντομο ναυτικό σήμα που συμπύκνωνε μια απόφαση τεράστιου ρίσκου: ο ναύαρχος θα αγνοούσε τον σχηματισμό και θα ενεργούσε ανεξάρτητα.
Πάνω από έναν αιώνα αργότερα, το γράμμα αυτό εξακολουθεί να προκαλεί το ίδιο ερώτημα: πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η έκβαση της ναυμαχίας, αν ο Κουντουριώτης δεν είχε τολμήσει εκείνον τον ελιγμό;
Από την Ναυμαχία της Έλλης όπως έμεινε στην ιστορία, πήρε το όνομά της το ελαφρύ καταδρομικό «Έλλη», που στις 15 Αυγούστου 1940, τορπιλίστηκε από ιταλικό υποβρύχιο και βυθίστηκε φλεγόμενο στο λιμάνι της Τήνου.