Από Ευρώπη μέχρι ξερολιθιές

Περίπου όλα έχουν γραφτεί για τον Στέφανο Μάνο από τη στιγμή που έφυγε – από φίλους και οπαδούς, από αντιπάλους και επικριτές – με μια αξιοσημείωτη, για τους καιρούς μας, αναγνώριση της πολιτικής παρουσίας του. Οπότε… να μερικά προσωπικά στιγμιότυπα, υποδηλωτικά της προσέγγισής του στα πράγματα.

Εικόνα πρώτη: βρίσκεται ο Μάνος στο ξεκίνημα της πολιτικής του διαδρομής. Του γνωρίζει μια κυρία του περιβάλλοντός του νεαρό δημοσιογράφο, αλλά και μεταπτυχιακό φοιτητή που μόλις είχε τελειώσει ένα βιβλίο – ως συν-συγγραφέας – για θέματα ΕΟΚ (με προτροπή Δημήτρη Ευρυγένη). Ο νεαρός τού δίνει ένα αντίτυπο, πολυσέλιδο. Ο Μάνος το φυλλομετράει και του λέει: «Δεν πιστεύω να θέλετε να το διαβάσω τώρα»· και παρευθύς: «Πόσο κάνει;». Ευγενική άρνηση. Επειτα από λίγες μέρες, τηλεφώνημα από το γραφείο του: «Πόσο τιμάται τελικά το βιβλίο;». Πάλιν άρνηση. Περνάει ένα διάστημα, δημοσιογραφική συνάντηση, αναφορά σε ένα ευρωπαϊκό θέμα – κάνει ο Μάνος μια παρατήρηση και συμπληρώνει, κοιτάζοντας τον δημοσιογράφο/συγγραφέα, «αν και ο κ. Παπαγιαννίδης εδώ θα διαφωνούσε». Παραξενεμένος ο αναφερθείς, φεύγοντας λέει στον Μάνο: «Κάτι διαβάσατε, βλέπω». Απάντηση: «Φυσικά, αλλά μια συμβουλή: μην κάνετε χειρονομίες αβροφροσύνης σε πολιτικούς – δεν θα σας κάνει καλό».

Βοηθούντος του «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ», προέκυψε μια σχέση σεβασμού και εκτίμησης – σίγουρα στη σταθερότητα απόψεων Μάνου και την επιδίωξη αποτελέσματος· αλλά και ανταλλαγής απόψεων με διαφωνίες. Αλμα στον χρόνο, και έχουμε την εποχή άγριων περικοπών στο Δημόσιο, επί τρόικας. Οπαδός ο Μάνος, ενός ριζικά μικρότερου κράτους, διαμηνύει σε έντονο ύφος: «Εσείς που μιλάτε μ’ αυτούς, στην τρόικα και στην κυβέρνηση, πείτε τους ότι έτσι που τα κάνουν, και αποτέλεσμα δεν θα έχουν και τη μείωση του κράτους, ως έννοια, θα δυσφημίσουν».

Ομως και χρόνια νωρίτερα, όταν αναλάμβανε τα οικονομικά επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, όταν είδε ότι οι Βρυξέλλες αμφισβητούσαν τα ελληνικά στατιστικά στοιχεία – είχε προηγηθεί στην έξοδο της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ η πρώτη εκδοχή Greek Statistics – πήγε στον (δανό) επίτροπο Χένιγκ Κριστόφερσεν να του πει ότι όσα κι αν είχαν για το παρελθόν αμφισβητηθεί, δεν θα επέτρεπε σε κανέναν να αμφισβητήσει δικά του στοιχεία· οι Βρυξέλλες ήραν τις επιφυλάξεις τους.

Ο Μάνος ήταν κήρυκας της ανάγκης να μετράμε – σοβαρά, υπεύθυνα· «χωρίς σωστά στοιχεία, και η καλύτερη πολιτική αχρηστεύεται». Τον είχαμε λοιπόν συναντήσει στο σπίτι που είχε φτιάξει – μεγάλο, οικογενειακό, πλην διακριτικά ενσωματωμένο στο τοπίο στην Τήνο. Πέρασε μεγάλο μέρος της βραδιάς να εξηγεί πώς τα χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων σε ξερολιθιές και φορτισμένα μονοπάτια του νησιού αποτελούσαν επένδυση σε ανθρώπινες ώρες δουλειάς, αξίας δισεκατομμυρίων· που η «οικιστική ανάπτυξη» τα ξήλωνε χωρίς δεύτερη σκέψη…

Επειδή, όμως, δεν είναι σωστό να λέει κανείς – μόνο – καλά λόγια για πολιτικό, υπάρχουν δύο σημεία όπου ο Στέφανος Μάνος της ύστερης περιόδου σκόνταψε άσχημα. Εγινε γνωστό ότι τις ημέρες των ταραχών, μετά τη δολοφονία Γρηγορόπουλου – κι ενώ ο Προκόπης Παυλόπουλος και ο Τάκης Χηνοφώτης πάσχιζαν να συγκρατήσουν την κατάσταση – , ο Μάνος είχε ταχθεί υπέρ της επίδειξης δύναμης («τα τανκς») προκειμένου να τηρηθεί η τάξη. Επίσης, όταν πάσχιζε να βρει σχήμα, για να κατέβει στις εκλογές του 2012, βρέθηκε να συνεργάζεται – ως «Δράση» – με τον ακραίο και άκριτο Θάνο Τζήμερο. Οταν χρόνια αργότερα, του σχολιαζόταν το αφύσικο της τελευταίας αυτής επιλογής, είχε απαντήσει: «Δεν βλέπω να μου σχολιάζετε με την ίδια ζέση τη συνεργασία Σαμαρά με Καρατζαφέρη, κι ύστερα με ΔΗΜΑΡ· ούτε εκείνην Τσίπρα με Καμμένο» (ως προς την υπόθεση των τανκς, είχε κλείσει τη συζήτηση στρέφοντάς την σε συζήτηση περί συνταγής για κουλουράκια).

Ο Αντώνης Παπαγιαννίδης είναι δημοσιογράφος, δικηγόρος και συμμετέχει στο Επιστημονικό Συμβούλιο της ΕΛΑΣ