Politico: Η Ελλάδα σαμποτάρει τα σχέδιά της – Το φιάσκο του «Trust your Stars»

Το brain drain αποτέλεσε έναν από τους βασικούς στόχους που είχε θέσει η κυβέρνηση της ΝΔ, με σειρά προγραμμάτων και δράσεων για την επιστροφή επιστημόνων στη χώρα. Ωστόσο, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Politico, το πολυσυζητημένο πρόγραμμα «Trust your Stars» εξελίχθηκε σε φιάσκο, προκαλώντας αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα.

Το άρθρο με τίτλο «Η Ελλάδα σαμποτάρει τα ίδια τα σχέδιά της για την αντιστροφή του brain drain» αναφέρεται στις συνέπειες της μαζικής μετανάστευσης επιστημόνων κατά την περίοδο της κρίσης και σημειώνει πως, παρά τη σταθεροποίηση της οικονομικής κατάστασης, το πρόβλημα παραμένει άλυτο.

Μεταξύ των βασικών ζητημάτων που αναδεικνύονται, εκτός από τους χαμηλούς μισθούς σε σύγκριση με το εξωτερικό, είναι και η δυσκολία των νέων επιστημόνων να ασχοληθούν με την έρευνα. Το γεγονός αυτό επιφέρει αρνητικές συνέπειες τόσο στους ίδιους όσο και στην οικονομία και την κοινωνία ευρύτερα.

Το πρόγραμμα «Trust your Stars» παρουσιάστηκε ως πρωτοβουλία που θα ενίσχυε την έρευνα και θα έδινε τη δυνατότητα στους νέους επιστήμονες να αφοσιωθούν στο έργο τους.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του in, το πρόγραμμα προέβλεπε χρηματοδότηση 80 εκατ. ευρώ για ερευνητικές προτάσεις, μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης, έπειτα από διαδικασία αξιολόγησης. Παρά τις προσδοκίες, η επιστημονική κοινότητα αντιμετώπισε εξαρχής με επιφυλάξεις το εγχείρημα.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν οι επιστήμονες που επελέγησαν για χρηματοδότηση ενημερώθηκαν ότι το έργο απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, χωρίς να υπάρξει σχετική ενημέρωση από το κράτος, με αποτέλεσμα να ακυρωθεί ο σχεδιασμός τους.

Το ζήτημα έφτασε στη Βουλή, με τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης να καταθέτουν ερωτήσεις. Σύμφωνα με το Politico, επικρατεί έντονη δυσαρέσκεια στην επιστημονική κοινότητα, με δηλώσεις καθηγητών να καταγγέλλουν τα γεγονότα.

Το χρονικό της υπόθεσης

Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να υποβάλουν προτάσεις για το πρόγραμμα, με 145 από τις 1.241 συνολικές υποβολές να επιλέγονται. Δεκατρείς μήνες αργότερα, και μετά από καταγγελίες για καθυστερήσεις, η λίστα των προτεινόμενων έργων δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουλίου 2025.

Στη συνέχεια, όπως αναφέρει το Politico, η κατάσταση άρχισε να ξετυλίγεται. Όσοι δεν επιλέχθηκαν αντέδρασαν με αντιρρήσεις και αιτήματα επαναξιολόγησης, ενώ κατατέθηκαν και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τη διαδικασία.

Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης ανακοίνωσε ότι είχαν καταβληθεί περίπου 40 εκατ. ευρώ και το υπόλοιπο ποσό προβλεπόταν να διατεθεί μέχρι το τέλος του 2029. Παρ’ όλα αυτά, οι αντιδράσεις συνεχίστηκαν, με κάποιους από τους επιλεγέντες να αποστέλλουν εξώδικα, ζητώντας διαφάνεια για τη διάθεση των χρημάτων, καθώς το πρόγραμμα δεν είχε ξεκινήσει.

Η τελική εξέλιξη ήρθε όταν ανακοινώθηκε ότι το «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε πλέον τα κονδύλια της ΕΕ. Το υπουργείο Παιδείας, σε δήλωσή του τον Μάιο, ανέφερε πως το υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε να αποσύρει το έργο κατά την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης, χωρίς να ενημερώσει τους δικαιούχους για 10 μήνες.

Το υπουργείο Παιδείας σημείωσε ότι το πρόγραμμα δεν μπορούσε να υλοποιηθεί εντός του χρονικού πλαισίου του Ταμείου Ανάκαμψης και τα κονδύλια ανακατευθύνθηκαν σε άλλες δράσεις.

Αντιδράσεις της επιστημονικής κοινότητας

Στις διαμαρτυρίες των επιστημόνων για την έλλειψη ενημέρωσης, το υπουργείο Παιδείας απάντησε με γενικές υποσχέσεις για εξόφληση εκκρεμών υποχρεώσεων που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις της ανάκλησης του προγράμματος.

Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ, Αριστείδης Χατζής, ο οποίος είχε επιλεγεί για το πρόγραμμα, ανακίνησε εκ νέου το θέμα τον περασμένο Ιούλιο. Μιλώντας στο Politico, χαρακτήρισε τις υποσχέσεις του υπουργείου ως νομικό τέχνασμα, καθώς δεν έχουν υπογραφεί συμβάσεις μετά την ανακοίνωση των επιτυχόντων.

Ο ίδιος τόνισε ότι παραβιάστηκε η θεμελιώδης αρχή της εμπιστοσύνης του πολίτη προς το κράτος, επισημαίνοντας πως πολλοί νέοι επιστήμονες απέρριψαν άλλες ευκαιρίες βασιζόμενοι στην υπόσχεση του προγράμματος.

Σύμφωνα με τον κ. Χατζή, η διαχείριση της υπόθεσης οδήγησε σε γενικευμένη δυσαρέσκεια στην επιστημονική κοινότητα, τόσο σε όσους είχαν επιλεγεί όσο και σε όσους είχαν απορριφθεί.

Σε ανάρτησή του είχε γράψει: «Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να μετακομίσεις στο εξωτερικό, κάνε το. Μην περιμένεις λεπτό!», συνοψίζοντας την αποτυχία του στόχου του «Brain Regain».

Πραγματικά δεδομένα για το Brain Drain

Η κυβέρνηση έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι επιτυγχάνει την αντιστροφή του brain drain, παρουσιάζοντας στοιχεία που δεν αποτυπώνουν πλήρως τη συνολική εικόνα.

Τον Μάρτιο, η Νίκη Κεραμέως, σε εκδήλωση Rebrain Greece στο Λονδίνο, ανέφερε ότι «σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat τα τελευταία 10–15 χρόνια έχουν φύγει από τη χώρα 730.000 πολίτες ενώ έχουν επιστρέψει 473.000, ποσοστό που μεταφράζεται σε μία αναστροφή του brain drain κατά 64%».

Ωστόσο, την ίδια περίοδο, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι Έλληνες 20-64 ετών που διαμένουν σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών καταγράφουν ιστορικό υψηλό, όπως είχε αναδείξει σχετικό ρεπορτάζ του in.

Όπως δήλωσε ο κ. Λαμπριανίδης, αφ. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και πρώην Γενικός Γραμματέας Ιδιωτικών Επενδύσεων, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν σαφή αντιστροφή του brain drain.

Παρά την αύξηση της παλιννόστησης, ο αριθμός των Ελλήνων μεταναστών στις χώρες της ΕΖΕΣ συνεχίζει να αυξάνεται. Επιπλέον, οι μεθοδολογικές αδυναμίες των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ ενδέχεται να οδηγούν σε υποεκτίμηση της εξερχόμενης μετανάστευσης.

Η επιστροφή επιστημόνων αποδίδεται κυρίως σε προσωπικούς λόγους και όχι σε δομικές αλλαγές της ελληνικής οικονομίας. Συχνά, οι επαναπατρισμένοι επιστήμονες αντιμετωπίζουν επαγγελματική και εισοδηματική υποβάθμιση, φέρνοντας στην επιφάνεια τις αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου και των θεσμών της χώρας.