Η «κατάρα» του δυτικού μετώπου: Γιατί δεν της βγήκε ποτέ σε καλό της Τουρκίας η επέκταση πέρα από το Αιγαίο

Υπάρχει ένα παράδοξο στην τουρκική ιστορία που επιστρέφει κάθε φορά που η Άγκυρα στρέφει το βλέμμα της προς δυσμάς: όσο πιο φιλόδοξη υπήρξε η προσπάθεια να διευρύνει την ισχύ της προς την Ευρώπη, τόσο πιο βαρύ υπήρξε συχνά το τίμημα όταν η επέκταση αυτή προσέκρουσε στα όρια της πραγματικότητας.

Δεν πρόκειται φυσικά για κάποιον ιστορικό «νόμο», ούτε σημαίνει ότι κάθε τουρκική στρατιωτική κίνηση προς δυσμάς κατέληξε σε ήττα.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία υπήρξε επί αιώνες μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις της Ευρώπης, κατακτώντας τεράστιες περιοχές στα Βαλκάνια και φτάνοντας μέχρι την Κεντρική Ευρώπη.

Όμως η ιστορία των δυτικών εκστρατειών της έχει και μια άλλη πλευρά: εκεί βρίσκονταν πολλές φορές και τα όρια της αυτοκρατορικής της ισχύος.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η Βιέννη.

Το 1529 οι Οθωμανοί έφτασαν για πρώτη φορά στις πύλες της αυστριακής πρωτεύουσας.

Το 1683 επέστρεψαν με ακόμη μεγαλύτερη στρατιά. Η δεύτερη πολιορκία όμως κατέληξε σε καταστροφή.

Η ευρωπαϊκή συμμαχία υπό τον Πολωνό βασιλιά Γιαν Γ΄ Σομπιέσκι έσπασε την πολιορκία και οι Οθωμανοί άρχισαν μια υποχώρηση που θα άλλαζε την πορεία της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Δεκαέξι χρόνια αργότερα, η Συνθήκη του Κάρλοβιτς, το 1699, επισφράγισε την αλλαγή των συσχετισμών.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγκάστηκε να παραχωρήσει σημαντικά εδάφη και η συνθήκη αποτέλεσε ένα από τα μεγάλα ορόσημα της έναρξης της οθωμανικής υποχώρησης στην Ευρώπη.

Από εκεί και πέρα, η εικόνα αντιστράφηκε σταδιακά.

Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις άρχισαν να περνούν από την άμυνα στην επίθεση. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχανε εδάφη στα Βαλκάνια, ενώ τον 19ο αιώνα η Ρωσία και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πίεζαν όλο και περισσότερο την Κωνσταντινούπολη. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι του 1912-13 σχεδόν εξαφάνισαν τα οθωμανικά εδάφη στην Ευρώπη.

Και όταν η Αυτοκρατορία επιχείρησε για τελευταία φορά να αναμετρηθεί με τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το αποτέλεσμα ήταν η ίδια η διάλυσή της.

Αυτό είναι το ιστορικό παράδοξο του «δυτικού μετώπου».

Η Τουρκία μπορεί να είναι μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη.

Μπορεί να διαθέτει στρατό, διπλωματία, οικονομία και γεωπολιτικό βάθος.

Όταν όμως επιχειρεί να μετατρέψει την ισχύ της σε επέκταση προς δυσμάς, δεν συναντά ποτέ μόνο έναν αντίπαλο.

Σήμερα το σκηνικό είναι ασφαλώς διαφορετικό. Η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν είναι η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Ελλάδα δεν είναι η Αυστρία του 17ου αιώνα.

Όμως η Άγκυρα επαναφέρει με ένταση τη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας», διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, αμφισβητεί ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο και επιχειρεί να διευρύνει την επιρροή της από τη Λιβύη και τη Συρία μέχρι τον Καύκασο.

Τα δύο θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε πρόσφατα η Τουρκία εντάσσονται σε αυτή τη λογική της προβολής ισχύος.

Και η περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς βρίσκεται πάνω στη γεωπολιτική γραμμή που η Άγκυρα επιχειρεί να επαναχαράξει.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η ιστορία θα επαναληφθεί.

Το ερώτημα είναι αν η Τουρκία κινδυνεύει να επαναλάβει το ίδιο στρατηγικό λάθος: να θεωρήσει ότι η δυνατότητα προβολής ισχύος είναι ταυτόσημη με τη δυνατότητα επιβολής της.