Κούβα: Το δίκυκλο αντίδοτο στην κρίση

Μπροστά από το καμπυλωτό, μπρουταλιστικό μνημείο στο Πάρκο των Μαρτύρων, λίγα μέτρα από το Πανεπιστήμιο της Αβάνας, μια ασυνήθιστη ομάδα συγκεντρώνεται κάτω από τον δυνατό ήλιο.

Δεκάδες ποδήλατα σχηματίζουν έναν πολύχρωμο κύκλο. Είναι οι συμμετέχοντες στη «Masa Crítica», την ποδηλατική συνάντηση που διοργανώνει η ομάδα Citykleta κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα. Με επικεφαλής τον Γιασέρ Γκονσάλες Καμπρέρα, οι ποδηλάτες ξεκινούν χωρίς αυστηρά προκαθορισμένη διαδρομή. Διασχίζουν τους φθαρμένους δρόμους του κέντρου και τα στενά της παλιάς Αβάνας, περνούν στις μεγάλες λεωφόρους του Βεδάδο και καταλήγουν, έπειτα από περίπου 20 χιλιόμετρα, στη συνοικία Πλάγια. Από τα ηχεία ακούγεται ηλεκτρονική μουσική, ενώ οι κάτοικοι παρακολουθούν άλλοτε με έκπληξη και άλλοτε με χαμόγελο.

Η εικόνα αποτελεί μία από τις πιο αισιόδοξες εκφράσεις μιας πολύ σκληρής πραγματικότητας. Η Κούβα βρίσκεται αντιμέτωπη με βαθιά οικονομική και ενεργειακή κρίση. Για πολλούς κατοίκους της Αβάνας, το ποδήλατο είναι ένας από τους λίγους διαθέσιμους τρόπους για να φτάσουν στην εργασία, στο πανεπιστήμιο ή στην αγορά. Η σχέση των Κουβανών με το ποδήλατο είναι, ωστόσο, περίπλοκη. Στη συλλογική μνήμη παραμένει στενά συνδεδεμένο με την επονομαζόμενη «Ειδική Περίοδο» της δεκαετίας του 1990, όταν η διάλυση της Σοβιετικής Eνωσης στέρησε από την Κούβα τον βασικό οικονομικό της υποστηρικτή. Οι εισαγωγές πετρελαίου κατέρρευσαν και εκατοντάδες χιλιάδες ποδήλατα, πολλά από αυτά κινεζικής κατασκευής, εμφανίστηκαν στους δρόμους. Για μια ολόκληρη γενιά, θυμίζει ελλείψεις, διακοπές ρεύματος, πείνα και καθημερινή ταλαιπωρία.

Από το 2015, ο κουβανός επιστήμονας πληροφορικής Γιασέρ Γκονσάλες Καμπρέρα οργανώνει ποδηλατικές διαδρομές, μαθήματα και κοινωνικές εκδηλώσεις, προβάλλοντας το ποδήλατο ως εργαλείο αυτονομίας και όχι ως σύμβολο στέρησης. Το ενδιαφέρον στράφηκε πλέον περισσότερο στην εκπαίδευση των ίδιων των κατοίκων. Στο πρόγραμμα «Μάθε να κάνεις ποδήλατο», που πραγματοποιείται τα απογεύματα σε πάρκο του Βεδάδο, η ζήτηση ξεπέρασε κάθε προσδοκία.

Η επιστροφή του ποδηλάτου δημιουργεί παράλληλα μια μικρή οικονομία επισκευών και ανταλλακτικών. Παλιές κατασκευές βγαίνουν από αποθήκες και αυλές, συνεργεία αποκτούν ξανά πελατεία και αυτοσχέδιοι τεχνίτες προσπαθούν να διατηρήσουν λειτουργικά ποδήλατα ηλικίας πολλών δεκαετιών. Η έλλειψη ελαστικών, αλυσίδων και άλλων εξαρτημάτων αποτελεί, όμως, ένα ακόμη εμπόδιο σε μια αγορά με περιορισμένες εισαγωγές.

Για κάποιους το ποδήλατο παραμένει αναγκαστική απάντηση στην έλλειψη βενζίνης. Για άλλους γίνεται άσκηση, συντροφικότητα και ελευθερία…