Η Παλαιστίνη ως αντίσταση
Συνηθίσαμε να βλέπουμε τους Παλαιστινίους ως θύματα: των βομβαρδισμών των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων στη Γάζα, των συνεχιζόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Δυτική Οχθη, του διαρκούς κινδύνου σύλληψης από τις Αρχές κατοχής, της βίας των εποίκων, της ρητορικής γενοκτονικού μίσους της ισραηλινής κυβέρνησης. Δύσκολα μπορεί κανείς να σκεφτεί μια συνθήκη που να παράγει περισσότερα θύματα: «Ελεύθεροι σκοπευτές από δω, πολεμικά αεροπλάνα από την άλλη και παντού εκτοπίσεις, εξορίες, εξάλειψη, γενοκτονία, βρεφοκτονία, ταπείνωση, σπαραγμός, απώλεια, φυλάκιση, κλοπή, δίψα, βασανιστήρια, πείνα, φτώχεια, απομόνωση, ηττοπάθεια, εκβιασμοί, θυσία, ηρωισμός, αλτρουιστική αυτοκτονία».
Ο Μοχάμεντ Ελ-Κουρντ, συγγραφέας, ποιητής, δημοσιογράφος και ακτιβιστής από την Ιερουσαλήμ της κατεχόμενης Παλαιστίνης, που έγραψε τις παραπάνω γραμμές, στο βιβλίο του «Τέλεια θύματα», που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις San Casciano σε μετάφραση του Βαγγέλη Πούλιου και επίμετρο του Στάθη Παπασταθόπουλου δεν έχει τη διάθεση να μασήσει τα λόγια του: «Ο σιωνισμός είναι η πρώτη αιτία θανάτου στην κατεχόμενη Παλαιστίνη, μέσω άμεσης βίας, ενορχηστρωμένης από το κράτος, και μέσω έμμεσης βίας, η οποία διαχέεται προς τα κάτω μέσω ασφυκτικών γραφειοκρατιών, αμείλικτων ψυχολογικών επιθέσεων και απερίσκεπτων ενδοκοινοτικών συγκρούσεων». Ομως, ταυτόχρονα επισημαίνει ότι ακόμη και όταν αντιμετωπίζονται ως θύματα, αυτό δεν σημαίνει ότι σταματάει η διαρκής απανθρωποποίησή τους, δηλαδή η «απροθυμία ή ανικανότητα του κόσμου να δει τις τραγωδίες μας ως τραγωδίες και τις αντιδράσεις μας ως αντιδράσεις σε αυτές τις τραγωδίες».
Παραπάνω από θύματα
Ο Ελ-Κουρντ επιμένει ότι οι Παλαιστίνιοι είναι κάτι παραπάνω από τα θύματα που άλλοι επικαλούνται για να μιλήσουν για την Παλαιστίνη, ακόμη και εάν πρόθεσή τους είναι η αλληλεγγύη. Ορισμένες προσπάθειες να ανθρωποποιηθεί ο Παλαιστίνιος στα μάτια του ισοδυναμούν με προσπάθεια «να ξεδοντιάσεις τον Παλαιστίνιο». Εκτιμά ότι «η ανθρωποποίηση εκτρέπει την κριτική προσοχή από τον αποικιοκράτη στον αποικιοκρατούμενο, συσκοτίζοντας την εγγενή αδικία της αποικιοκρατίας κι έτσι θωρακίζοντας το αποικιακό εγχείρημα». Μιλώντας για την παλαιστίνια δημοσιογράφο Σιρίν Αμπού Ακλεχ, που δολοφονήθηκε από τις ισραηλινές δυνάμεις τον Μάιο του 2022, υπογραμμίζει γιατί αρνήθηκε επίμονα να αναφέρει ότι ήταν και αμερικανίδα πολίτις, ως εάν αυτό να τη μετέτρεπε περισσότερο σε άνθρωπο.
Την ίδια στιγμή, ο Ελ-Κουρντ υπογραμμίζει ότι η φιγούρα του Παλαιστινίου δεν μπορεί – και δεν πρέπει στα μάτια του – να περιοριστεί στη φιγούρα του άμαχου θύματος, που εμμέσως σημαίνει και ότι όποιος μάχεται την κατοχή και αντιστέκεται στη γενοκτονία παύει να δικαιούται να θεωρηθεί θύμα. Γι’ αυτό υπογραμμίζει ότι «ο μαχητής, στη Γάζα ή στην Τζενίν, δεν είναι ούτε ανεξήγητο φαινόμενο ή “τέρας της φύσης” […] Ο μαχητής αντιμετωπίζει τη δική του Νάκμπα καθημερνά, η οργή του αναθερμαίνεται κάθε φορά που τον γδύνουν για να του κάνουν σωματικό έλεγχο στους δρόμους της Ιερουσαλήμ, κάθε φορά που τον ξυλοκοπούν με το κοντάκι των τουφεκιών στο σημείο ελέγχου της Κουαλαντίγια. […] Κάθε φορά που θάβει ή επισκέπτεται στη φυλακή έναν αδελφό ή μια αδελφή, κάθε σφαίρα που αιφνιδιάζει τους συναδέλφους του, κάθε ρουκέτα που μολύνει τον ουρανό του, αναζωπυρώνουν την ίδια φωτιά». Υπογραμμίζει, όμως, και τα δύο μέτρα και δύο σταθμά, που συνεπάγονται ότι εάν ο Παλαιστίνιος πέταγε πέτρες στις ένοπλες δυνάμεις κατοχής παύει να είναι θύμα, όχι όμως και οι ουκρανοί πολίτες όταν επιλέγουν να αντισταθούν στη ρωσική εισβολή. Αντιπαραθέτει έτσι τα επαινετικά άρθρα για τους Ουκρανούς που αντιστέκονται εκμεταλλευόμενοι το αστικό περιβάλλον, προς τα άρθρα που δικαιολογούν τους μαζικούς ισραηλινούς βομβαρδισμούς ως αναγκαστική απάντηση στις ανάλογες τακτικές της Χαμάς. Αλλωστε, υπογραμμίζει τον «ηχηρό αποκλεισμό των μελών της Χαμάς από την κατηγορία των ανθρώπων που δικαιούνται “να ζουν με δικαιώματα και αξιοπρέπεια”».
Ανισότητα στην ενημέρωση
Ο Ελ-Κουρντ υπογραμμίζει τη θεμελιώδη ανισότητα που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι που εργάζονται στην ενημέρωση: «Ενώ από εμάς απαιτείται να διαχωρίζουμε τη θέση μας από τους αντάρτες που μάχονται κατά της αποικιοκρατίας και της κατοχής, οι σιωνιστές στρατιώτες – οι αποικιοκράτες και κατακτητές – μπορούν να εργάζονται, χωρίς ιδιαίτερη ειρωνεία ή έλεγχο, σε ειδησεογραφικά περιβάλλοντα, ακόμα και παρατηρητήρια που ελέγχουν τα μέσα ενημέρωσης». Αλλωστε, «τι νόημα έχει να υπάρχει ένας Παλαιστίνιος στην αίθουσα ειδήσεων, όταν η Παλαιστίνη – τόσο ως γεωγραφία όσο και ως αντιαποικιακός αγώνας – απουσιάζει πλήρως από τον οδηγό σύνταξης κειμένων». Για τον Ελ-Κουρντ η Νάκμπα δεν είναι απλώς κάτι που έγινε το 1948. Ούτε είναι μια απειλή που τη διαπιστώνουν στη ρητορική της ισραηλινής Ακροδεξιάς. Είναι μια καθημερινή εμπειρία: «Δεν χρειάζεται να διαβάσω Χερτσλ για να καταλάβω ότι οι σιωνιστές έχουν αποικήσει την Παλαιστίνη. Αρκεί να κοιτάξω γύρω μου, τα ερείπια των αμέτρητων εγκαταλελειμμένων χωριών, τις μπουλντόζες τους και τις σημαίες που έχουν πρόσφατα ορθώσει και θα δω παντού τα πειστήρια της εθνοκάθαρσης να με κοιτάζουν στα μάτια». Γι’ αυτό και «για τους Παλαιστινίους, η Νάκμπα είναι αδυσώπητη και διαρκής. Συμβαίνει σε ενεστώτα χρόνο και συμβαίνει παντού στον χάρτη».
Ο Ελ-Κουρντ υπογραμμίζει ότι πολλές φορές ξεχνάμε τη διάσταση του εκτοπισμού στην Παλαιστίνη, την ώρα που οι Παλαιστίνιοι καλούνται να αποδείξουν ότι νοιάζονται για όσους κατέχουν την πατρίδα τους. Οπως παρατηρεί: «Ξανά με ρωτούν συχνά εάν θέλω “να ρίξω τους Ισραηλινούς στη θάλασσα”. Με τον καιρό η απάντησή μου γίνεται όλο και πιο σκωπτική, ακόμη και ασόβαρη: “Αν φοβούνται τόσο ότι θα πνιγούν, γιατί δεν μαθαίνουν κολύμπι;” […] Οσοι ρωτούν “και τι θα γίνει με τους εποίκους;” δεν έχουν κάτσει ποτέ να σκεφτούν τη μοίρα των έξι εκατομμυρίων προσφύγων που βασανίζονται στην εξορία». Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι ο αγώνας δεν έχει τελειώσει: «Οι μαχητές και μαχήτριες της ελευθερίας καταλαβαίνουν ότι ο αντίπαλός τους είναι ο Γολιάθ, ότι οι πιθανότητες δεν είναι καθόλου με το μέρος τους, ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να πιάσουν μια πέτρα. Ομως τώρα ξημερώνει μια νέα αυγή».