Η νέα σύγκρουση

Η σχέση Ισραήλ – Τουρκίας μπαίνει σε μια νέα και ιδιαίτερα ευαίσθητη φάση. Και αυτή τη φορά η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τη Γάζα ή το μέλλον της Συρίας. Ακουμπά πλέον ευθέως την ευρύτερη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου και, αναπόφευκτα, την Αθήνα.

Το ισραηλινό πλήγμα σε συριακή αεροπορική βάση, την οποία το Τελ Αβίβ θεωρούσε πιθανό να αξιοποιήσουν τουρκικές δυνάμεις, ήταν κάτι περισσότερο από ένα ακόμη επεισόδιο στη Συρία. Ηταν μήνυμα προς την Αγκυρα ότι το Ισραήλ δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί μια τουρκική στρατιωτική εδραίωση σε σημείο που θεωρεί κρίσιμο για τη δική του ασφάλεια. Η Τουρκία αντέδρασε καταδικάζοντας την ισραηλινή ενέργεια. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, κατέστησε σαφές ότι δεν επιθυμεί τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Η καχυποψία μεταξύ των δύο χωρών έχει πλέον περάσει από το πολιτικό επίπεδο σε μια πολύ πιο επικίνδυνη ζώνη· εκεί όπου οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί αρχίζουν να επηρεάζουν άμεσα τις περιφερειακές ισορροπίες. Και εδώ βρίσκεται το ελληνικό ενδιαφέρον.

Την ίδια ακριβώς περίοδο, Αθήνα και Τελ Αβίβ προχωρούν σε μια στρατηγική συμφωνία ιστορικής σημασίας. Η Ελλάδα υπέγραψε με το Ισραήλ την Ασπίδα του Αχιλλέα/ «Achilles Shield», ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ· τη μεγαλύτερη αμυντική συμφωνία στην ιστορία των δύο χωρών. Η Αθήνα δεν αντιμετωπίζει πλέον τη σχέση με το Ισραήλ ως μια απλή διμερή συμμαχική αμυντική σχέση. Η συνεργασία χαρακτηρίζεται στρατηγική και επεκτείνεται στην αεράμυνα, την τεχνολογία, την ενέργεια, τις υποδομές και τη θαλάσσια ασφάλεια.

Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία ως κρίκοι μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αθήνα πρέπει να θεωρήσει το Ισραήλ δεδομένο σύμμαχο απέναντι στην Τουρκία. Το Ισραήλ ακολουθεί διαχρονικά μια εξαιρετικά πραγματιστική εξωτερική πολιτική και οι συμμαχίες του υπηρετούν πρωτίστως τα δικά του στρατηγικά συμφέροντα. Γι’ αυτό και το ελληνικό στοίχημα είναι μεγαλύτερο. Δεν είναι να επιλέξει στρατόπεδο σε μια ισραηλινοτουρκική αντιπαράθεση. Είναι να αξιοποιήσει τη συγκυρία για να δημιουργήσει σταθερές περιφερειακές σχέσεις που θα αντέχουν ακόμη και όταν οι ισορροπίες αλλάξουν.

Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ έχουν σήμερα μια μοναδική ευκαιρία να μετατρέψουν τη συνεργασία τους σε πραγματικό πυλώνα ασφάλειας, ενέργειας και συνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, λοιπόν, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Τουρκία και το Ισραήλ θα συγκρουστούν. Αυτό ήδη σε ένα επίπεδο συμβαίνει. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα μπορέσει να αξιοποιήσει αυτή τη νέα πραγματικότητα ισότιμα, χωρίς να εγκλωβιστεί μέσα σε αυτήν, ως παρελκόμενη χώρα στο Ισραήλ.

Ο δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι διεθνολόγος – οθωμανολόγος