Ερντογάν: Ο σουλτάνος χρειάζεται 32 ψήφους

Η πολιτική επιβίωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα παζλ της σύγχρονης τουρκικής πολιτικής σκηνής. Αν και ηγείται της Τουρκίας για περισσότερες από δύο δεκαετίες, ο 72χρονος πολιτικός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σαφές νομικό ανάχωμα: το Σύνταγμα της χώρας απαγορεύει ρητά μια τρίτη προεδρική θητεία. Εκτός όμως από το γράμμα του νόμου, υπάρχουν και τα «παράθυρα» που ο ίδιος ο νομοθέτης άφησε ανοιχτά.

Ο Ερντογάν, με πρόσφατες δηλώσεις του, άνοιξε επίσημα τη συζήτηση για εκλογές που φαίνεται να πλησιάζουν, πολύ πριν από την προγραμματισμένη λήξη της θητείας του το 2028. Ο τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε, για πρώτη φορά, σε πιθανές πρόωρες, εγείροντας την πιθανότητα να στηθούν οι κάλπες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία της 14ης Μαΐου 2028.

«Ανανεώνω την πεποίθησή μου ότι, με αυτή την ενότητα και αλληλεγγύη, θα περάσουμε με επιτυχία τις επερχόμενες εκλογές», ανέφερε μιλώντας σε υποστηρικτές του στην πατρίδα του, το Γκιουνέισου, στη Βορειοανατολική Τουρκία.

Και προχθές ο σύμβουλός του Μεχμέτ Ουτσούμ επιβεβαίωσε ότι ο Ερντογάν θα διεκδικήσει και τρίτη προεδρική θητεία, δείχνοντας τη 16η Απριλίου του 2028 ως ημερομηνία πρόωρων εκλογών.

Οι διατυπώσεις αυτές ήταν τα πρώτα δημόσια μηνύματα ότι το χρονοδιάγραμμα των εκλογών μπορεί να αλλάξει, αφού το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και το Εθνικιστικό Κίνημα επέμειναν από κοινού, μέχρι τώρα, ότι η ψηφοφορία θα διεξαχθεί το 2028. Για τους αναλυτές ο δρόμος των πρόωρων εκλογών ήταν κάτι που είχε εξ αρχής στο μυαλό του ο Ερντογάν, μια και είναι ο μόνος τρόπος για να παραμείνει στην εξουσία.

Το συνταγματικό παραθυράκι

Το άρθρο 101 του τουρκικού Συντάγματος ορίζει κατηγορηματικά ότι ένα πρόσωπο μπορεί να εκλεγεί στη θέση του προέδρου της Δημοκρατίας το ανώτατο δύο φορές. Ο Ερντογάν εξελέγη υπό το νέο προεδρικό σύστημα το 2018 και επανεξελέγη το 2023, εξαντλώντας έτσι το νόμιμο δικαίωμά του.

Υπαρχει όμως μια κρίσιμη συνταγματική εξαίρεση, κρυμμένη στο άρθρο 116 (παράγραφος 3): Εάν η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προέδρου, ο εν ενεργεία πρόεδρος μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος.

Εδώ, λοιπόν, βρίσκεται η ουσία του πολιτικού ελιγμού. Ο περιορισμός των δύο θητειών καταρρίπτεται αυτομάτως αν οι εκλογές προκηρυχθούν πρόωρα, όχι όμως με προεδρικό διάταγμα, αλλά με απόφαση του Κοινοβουλίου. Αν ο Ερντογάν διαλύσει μόνος του τη Βουλή, χάνει το δικαίωμα υποψηφιότητας. Αν το πράξει η Βουλή, το «κοντέρ» μηδενίζεται και του επιτρέπεται μια τρίτη  πενταετής θητεία. Μετά βλέπουμε…

Για να ενεργοποιηθεί το άρθρο 116, απαιτείται αυξημένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία τριών πέμπτων (3/5) του συνόλου των βουλευτών. Σε μια Εθνοσυνέλευση 600 εδρών, αυτό μεταφράζεται σε τουλάχιστον 360 ψήφους. Αυτή τη στιγμή, το κυβερνών κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) μαζί με τον ακροδεξιό εταίρο του, το MHP του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ελέγχουν περίπου 328 έδρες. Η κυβερνητική συμμαχία υπολείπεται των απαραίτητων ψήφων – θέλει ακόμα 32.

Κυνηγώντας 32 ψήφους

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει διάφορες επιλογές για να εξασφαλίσει τις 360 ψήφους:

1 Πολιτική πίεση στην αντιπολίτευση

Η στρατηγική του κυβερνώντος κόμματος AKP βασίζεται στο επιχείρημα ότι «μια υπεύθυνη αντιπολίτευση δεν φοβάται τις κάλπες». Εάν το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) ή άλλα μικρότερα κόμματα αρνηθούν την πρόσκληση για εκλογές, ο Ερντογάν θα τους κατηγορήσει για πολιτική δειλία.

2 Κατακερματισμός των αντιπάλων

Η πρόσφατη διάσπαση στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης που ξεκίνησε από μια δικαστική απόφαση. Δικαστήριο ακύρωσε την εκλογή του Οζκούρ Οζέλ ως προέδρου του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης και στη θέση του τοποθέτησε τον προηγούμενο πρόεδρο, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, έναν πολιτικό που έχει ηττηθεί κάθε φορά που έχει βρεθεί απέναντι στον Ερντογάν.

Ο Οζέλ δεν τα παράτησε – μαζί με άλλους βουλευτές και δημάρχους του CHP αποχώρησαν δημιουργώντας το «Νέο Κόμμα», το οποίο πλέον με 90 βουλευτές αποτελεί τη νέα αξιωματική αντιπολίτευση στην Τουρκία. Στο πλευρό τους στέκεται και ο φυλακισμένος πρώην δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου. Ολα αυτά δημιουργούν ένα κενό ευνοϊκό για τον Ταγίπ Ερντογάν, την ώρα που κυκλοφορούν έντονες φήμες στην Άγκυρα ότι μπορεί να εξαγοράσει τη στήριξη μικρότερων κομμάτων ή βουλευτών που έχουν αποσκιρτήσει.

3 Εθνική «κρίση»

Ιστορικά, ο τούρκος πρόεδρος γνωρίζει πώς να συσπειρώνει το ακροατήριο. Η ένταση στην ευρύτερη περιοχή ή η επίκληση ζητημάτων εθνικής ασφαλείας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός πίεσης, εξαναγκάζοντας τα κόμματα να συναινέσουν στη διεξαγωγή εκλογών. Σε αυτό το πλαίσιο, θα μπορούσε να είναι «βολικό» ένα θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο, καθώς η ρητορική της Αγκυρας έχει οξυνθεί τον τελευταίο καιρό. Σε περίπτωση επίκλησης «εθνικών θεμάτων» για τις πρόωρες εκλογές, δεν θα είναι εύκολο σε άλλα κόμματα να αρνηθούν τη στήριξη.

Η επιμονή στις πρόωρες κάλπες δεν είναι απλώς μια συνταγματική ντρίμπλα. Με αυτήν ο Ερντογάν θα παρουσιαστεί ως ηγέτης που κινείται αυστηρά εντός του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Επίσης, όπως σημειώνουν αναλυτές, αν περιμένει μέχρι το 2028 σε μια οικονομία που ταλανίζεται από υψηλό πληθωρισμό, η οικονομική εξαθλίωση των λαϊκών στρωμάτων θα μπορούσε να καταστήσει την επανεκλογή του αδύνατη. Εργαλειοποιώντας το άρθρο 116, ο τούρκος πρόεδρος, υπό την πίεση κάποιας «κρίσης», θα επιδιώξει να μετατρέψει το συνταγματικό του εμπόδιο σε προσωπικό θρίαμβο, εξασφαλίζοντας τη νομιμοποίηση για μια νέα, τρίτη θητεία που θα παρατείνει την απόλυτη κυριαρχία του.