Γαστροκαφενεία και «φάση» της σύγχρονης αστικής ζωής – Ποιος έχει δικαίωμα στην πόλη;

Υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό στον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη αστική κουλτούρα συγκροτεί την καθημερινή ζωή. Ο δημόσιος χώρος απειλείται, αν δεν έχει ήδη κατακερματιστεί. Η πόλη ταυτίζεται σχεδόν μονοδιάστατα με το φαγητό και την διασκέδαση πέραν του πεδίου της υπερκατανάλωσης.

Το φαγητό δεν είναι απλά φαγητό. Οι φούρνοι δεν είναι φούρνοι. Τα καφέ δεν είναι καφέ. Είναι εμπειρίες, φάσεις, κόνσεπτ.  Το ψωμί στην σύγχρονη γαστρονομία της πόλης δεν νοείται κάτι λιγότερο από το νέο bakery που είναι μάλλον ντροπή να έχει ψωμί κανονικό.  Αν δεν υπάρχουν φράσεις όπως, τρίτο κύμα καφέ, foodie, brookie, αργή ωρίμαση, microbakeries, που να περιγράφουν το προς κατανάλωση προϊόν, είναι πασέ.

Η κουλτούρα του καφέ και του φαγητού είναι εμμονική με την ορολογία και αυτό δεν είναι τυχαίο. Το ρεβύθι είναι ένα φτηνό καθημερινό όσπριο στο σπιτικό ράφι ενός νοικοκυριού. Το χούμους,  όμως, γίνεται σύγχρονο γαστρονομικό αφήγημα, μπαίνει σε κεραμικό χειροποίητο μπολ και σου σερβίρεται σε μια τιμή που απέχει από την πρώτη ύλη, γιατί είναι «αυθεντική εμπειρία». Η λέξη εμπειρία είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική λέξη της σύγχρονης γλώσσας. Δεν αρκεί να φας, χρειάζεσαι ένα αφήγημα να ταυτοποιεί ποιος είσαι την στιγμή που τρως. Η κατανάλωση γίνεται ένα είδος αυτοβιογραφίας.

Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ανρί Λεφέβρ έθεσε ένα ερώτημα που σήμερα μοιάζει προφητικό: ποιος έχει δικαίωμα στην πόλη; Το δικαίωμα αυτό δεν αφορά απλώς την τυπική δυνατότητα να κατοικεί κανείς μέσα στα διοικητικά της όρια. Ούτε την πρόσβαση σε wine bar, bakery και γαστροπαμπ. Αφορά το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τον αστικό χώρο, να τον οικειοποιείται, να συμμετέχει στη διαμόρφωσή του, να συναντάται, να κινείται, να κατοικεί και να βιώνει την καθημερινότητά του χωρίς η πρόσβαση στην πόλη να περνά υποχρεωτικά μέσα από την αγορά.

Σήμερα η πόλη φαίνεται περισσότερο «ζωντανή» από ποτέ: καφέ, μπαρ, εστιατόρια, brunch, bakeries, wine bars, coffee spots, τραπεζοκαθίσματα, τουρίστες, νέοι καταναλωτές, διαρκής κίνηση. Όμως υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα σε μια πόλη που είναι ζωντανή και σε μια πόλη που είναι διαρκώς εμπορικά ενεργοποιημένη. Η πρώτη είναι χώρος κοινωνικής ζωής. Η δεύτερη είναι χώρος κατανάλωσης.

Ο αστικός χώρος έχει μετατραπεί σε ένα εμμονικό γαστρονομικό αφήγημα μιας «αυθεντικής λόκαλ» εμπειρίας. Αλήθεια, ποιος «λόκαλ» μπορεί να υποστηρίξει οικονομικά το μενού της νέας γαστροπαμπ; Πόσες από τις νέες αφίξεις της πόλης που παρουσιάζονται ως σύγχρονη αστική κουλτούρα της Αθήνας που δεν πρέπει να χάσουμε απευθύνονται στο μέσο κάτοικο; Υποθέτω, ελάχιστες. Η «αυθεντική εμπειρία» είναι το νέο κύμα μάρκετινγκ. Θα φανεί σύντομα πόσο επιτυχημένο ήταν.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο παράδοξη εικόνα της σύγχρονης Αθήνας: μια πόλη που δεν σταματά να μας προσφέρει νέες «εμπειρίες», σπάνια μας προσφέρει το πιο στοιχειώδες — τη δυνατότητα να κατοικούμε σε αυτήν.