Τεχνολογία και δημοκρατία

Εδώ και λίγα χρόνια, και με διαρκώς αυξανόμενο ρυθμό, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο μέσα στην ζωή μας, είναι μέσα στο μυαλό μας (αυτό το μυαλό, πάντως, σας γράφει, ακόμη, χωρίς τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης). Από το 2022, όταν το λανσάρισμα και η άμεση απογείωση του ChatGPT σηματοδότησαν για το τζίνι της τεχνητής νοημοσύνης την απόδραση από το μπουκάλι της τεχνολογίας, δεν περνά μέρα που να μη διαβάζουμε ή να μη μαθαίνουμε κάτι σχετικό. Με σημείο καμπής μια σειρά «ατυχημάτων» και «επιθέσεων», μακράν πιο συχνή κι επείγουσα εκφράζεται πλέον η αγωνία για την απειλή που συνιστά η τεχνητή νοημοσύνη σε πολλά πεδία: εργασία, ανθρώπινες δεξιότητες, απώλεια ελέγχου με καταστροφικά αποτελέσματα. Ακολουθούν τα ζητήματα γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας αλλά και μεταξύ των εταιρειών μεταξύ τους και με τις δημόσιες Αρχές, καθώς και οι προβληματισμοί για τις οικονομικές συνέπειες, με την τεχνητή νοημοσύνη, και την πιθανή «φούσκα» λόγω των απίθανων ποσών που δαπανώνται, να αποτελεί την πυξίδα της παγκόσμιας οικονομίας.  Μένει έτσι εκτός ζωτικού δημόσιου ενδιαφέροντος, μοιραία αλλά όχι για πρώτη φορά, η δημοκρατία – που κι αυτή μεταλλάσσεται, αν δεν έχει ήδη μεταλλαχθεί, ραγδαία κι ανεπίστρεπτα.

Παρότι επιχειρεί να ντυθεί με τη λεοντή της «άμεσης δημοκρατίας», ο συνδυασμός Διαδικτύου, μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τεχνητής νοημοσύνης σαρώνει τα θεμέλια της δημοκρατίας.

Πρώτον, σχετικοποιεί έως αποκαθήλωσης την εγκυρότητα των εκλογικών αναμετρήσεων: όλο και πιο συχνά, σχεδόν νομοτελειακά, τα εργαλεία της τεχνολογίας χρησιμοποιούνται, απολύτως συνειδητά, για να επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Εμπλοκή της Ρωσίας, δηλαδή της ρωσικής κυβέρνησης, σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις με κάποια σημασία – αρχίζοντας από την πρώτη εκλογή Τραμπ το 2016 και φτάνοντας σε χώρες όπως η Λετονία, που υπέβαλε πρόσφατα επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας, ενώ έπεται με βεβαιότητα η Γαλλία, όπου η νίκη της Λε Πεν συνιστά, και για το καθεστώς Πούτιν, υπαρξιακό στοίχημα. Πιο υπόγεια ενεργοποίηση των «στρατών bots» της Κίνας, που και πάλι ξεπερνούν κατά πολύ την περίμετρο της χώρας και της ηπείρου της. «Πάτημα» για αμφισβήτηση ή χειραγώγηση των εκλογών – τα χειρότερα έρχονται – από τον Τραμπ. Και σε όλες τις σχεδόν τις χώρες, ψέματα και παραπληροφόρηση, όπως οι ανύπαρκτες δημοσκοπήσεις στις πρόσφατες τοπικές γερμανικές εκλογές, ή οι εκ μέρους του καθεστώτος ανυπόστατες κατηγορίες εναντίον του αρχηγού της αντιπολίτευσης στις προ ολίγων μηνών ουγγρικές εκλογές.

Δεύτερον, εξοβελίζει ή και τρέπει στο αντίθετό τους θεμελιώδεις για τη δημοκρατία έννοιες, όπως η «αλήθεια» και η «αντικειμενικότητα»: η δημιουργία πρωτογενούς «ενημερωτικού» υλικού από την ίδια την τεχνητή νοημοσύνη – αυτή είναι η κρίσιμη ειδοποιός διαφορά σε σχέση με τη χρήση μέσων κοινωνικών δικτύωσης, που τουλάχιστον παρέπεμπαν σε ειδησεογραφικές πηγές – θέτει την «αλήθεια του καθενός», άρα την προπαγάνδα, στη θέση των γεγονότων, των επιχειρημάτων και της πολιτικής αντιπαράθεσης. Και τρίτον, και κατά βάθος επικινδυνότερον, ιδιωτικοποιεί, σχεδόν απολύτως, τη λεγόμενη «δημόσια σφαίρα», ταυτίζοντας την πολιτική με ειδικά συμφέροντα: εταιρείες-κολοσσοί που ελέγχουν την ενημέρωση και την οικονομία, κυβερνήσεις και ηγέτες που θέτουν σε εφαρμογή την ατζέντα των εταιρειών-κολοσσών, κοινωνικά σώματα χωρίς έγκυρη πληροφόρηση, κλεισμένα σε «κουτάκια ομοιοπαθών», που αγνοούν αλλά και αδιαφορούν για οποιοδήποτε «γενικό συμφέρον».

Δεν είναι τυχαίο που, υπό τέτοιες συνθήκες, η δημοκρατία όχι απλώς υποχωρεί αλλά τρεμοπαίζει, ακόμα και στα δυτικά προπύργιά της: την Αμερική του Τραμπ και την Ευρώπη της Ακροδεξιάς.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος