Ο γρίφος του ιταλικού κοινωνικού κράτους
Πόσο κοστίζει σε κάθε πολίτη το κοινωνικό κράτος και, κυρίως, ποιοι πληρώνουν για να διατηρηθεί; Στην Ιταλία, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα τελευταία στοιχεία δείχνουν μια μεγάλη ανισορροπία ανάμεσα στη φορολογική βάση και στις δαπάνες για υγεία, κοινωνική προστασία και εκπαίδευση.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Itinerari Previdenziali, περίπου το 42% των Ιταλών δεν εμφανίζει φορολογητέο εισόδημα, είτε επειδή δεν έχει εισόδημα είτε επειδή δεν το δηλώνει. Ως αποτέλεσμα, η χρηματοδότηση μεγάλου μέρους του συστήματος κοινωνικής προστασίας συγκεντρώνεται σε σχετικά περιορισμένο αριθμό φορολογουμένων.
Το 2024, η δημόσια δαπάνη για την υγεία έφτασε τα 138,33 δισ. ευρώ, ενώ για την κοινωνική πρόνοια διατέθηκαν 180,5 δισ. ευρώ και άλλα 13,5 δισ. ευρώ αφορούσαν κοινωνικές παροχές των τοπικών Αρχών. Για τη χρηματοδότηση μόνο αυτών των τριών κατηγοριών απαιτήθηκε ποσό μεγαλύτερο από το σύνολο των άμεσων φόρων, οι οποίοι ανήλθαν σε 325,27 δισ. ευρώ.
Η κατά κεφαλήν δημόσια δαπάνη για την υγεία διαμορφώθηκε στα 2.347 ευρώ. Ωστόσο, το 47,13% των Ιταλών που βρίσκεται στις τρεις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες – έως 20.000 ευρώ μεικτού ετήσιου εισοδήματος – , καταβάλλει συνολικά μόλις το 5% του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων (IRPEF). Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της έκθεσης, για να χρηματοδοτηθεί η υγειονομική κάλυψη αυτής της ομάδας, απαιτούνται από τους υπόλοιπους φορολογουμένους περίπου 54,4 δισ. ευρώ ετησίως.
Οσο ανεβαίνει κανείς στην εισοδηματική κλίμακα, η εικόνα αλλάζει. Οι φορολογούμενοι με εισοδήματα μεταξύ 20.000 και 26.000 ευρώ καταβάλλουν κατά μέσο όρο 2.387 ευρώ φόρο ανά άτομο. Το ποσό καλύπτει περίπου το κατά κεφαλήν κόστος της υγείας, όχι όμως και τις υπόλοιπες κοινωνικές δαπάνες.
Αν προστεθεί η κοινωνική πρόνοια, το συνολικό κόστος ανεβαίνει στα 5.638 ευρώ ανά κάτοικο. Ακόμη και οι φορολογούμενοι με εισόδημα από 26.000 έως 29.000 ευρώ, οι οποίοι καταβάλλουν κατά μέσο όρο 4.413 ευρώ, βρίσκονται κάτω από αυτό το επίπεδο.
Στην εισοδηματική κατηγορία των 29.000-35.000 ευρώ η μέση φορολογική επιβάρυνση ανεβαίνει στα 6.035 ευρώ, υπερκαλύπτοντας πλέον το θεωρητικό κατά κεφαλήν κόστος υγείας και πρόνοιας.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική, όταν στον λογαριασμό προστεθεί η εκπαίδευση, με κόστος περίπου 1.509 ευρώ ανά κάτοικο.
Υγεία, πρόνοια και εκπαίδευση ανεβάζουν έτσι τη συνολική θεωρητική δαπάνη στα 7.147 ευρώ ανά άτομο ετησίως. Πάνω από αυτό το ποσό σε μέσο φόρο βρίσκονται μόνο όσοι δηλώνουν τουλάχιστον 35.000 ευρώ ετησίως. Η συγκεκριμένη ομάδα καταβάλλει κατά μέσο όρο 9.815 ευρώ και αντιστοιχεί στο 18,78% του πληθυσμού που εξετάζει η έκθεση.