Aπάντηση, η στρατιωτική υπεροχή

Η πολιτική κληρονομιά ενός ηγέτη διακρίνεται συχνά στις ιδέες που οι αντίπαλοί του παύουν να αμφισβητούν. Στην περίπτωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, αυτό ίσως αποτελεί το ουσιαστικότερο μέτρο της επιρροής του. Η ισραηλινή πολιτική ζωή περιστρέφεται εδώ και χρόνια γύρω από το πρόσωπό του, την παραμονή του στην εξουσία και τις προϋποθέσεις απομάκρυνσής του.

Στο μεταξύ, όμως, το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο διεξάγεται η αντιπαράθεση έχει μετακινηθεί. Η προοπτική μιας πολιτικής διευθέτησης με τους Παλαιστίνιους έχει υποχωρήσει, ενώ η στρατιωτική υπεροχή έχει αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερο βάρος ως απάντηση στα προβλήματα της χώρας.

Η μετατόπιση προς τα δεξιά υπερβαίνει την εκλογική αντοχή του Λικούντ του Νετανιάχου. Αφορά την τοπογραφία των πολιτικών δυνάμεων και τον τρόπο με τον οποίο σημαντικά τμήματα της κοινωνίας αντιλαμβάνονται την ασφάλεια και τις σχέσεις με τους Παλαιστίνιους. Το Ισραηλινό Ινστιτούτο Δημοκρατίας έχει καταγράψει τον δεξιό αυτοπροσδιορισμό εβραίων ψηφοφόρων ακόμη και σε κόμματα έξω από το παραδοσιακό δεξιό στρατόπεδο. Η αντίθεση στον Νετανιάχου δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην απόρριψη των βασικών πολιτικών παραδοχών του.

Η πορεία του Εργατικού Κόμματος αποτυπώνει παραστατικά το εύρος της αλλαγής. Η παράταξη που πρωταγωνίστησε στη συγκρότηση του κράτους και, υπό τον Γιτζάκ Ράμπιν, στην ειρηνευτική διαδικασία του Οσλο περιορίστηκε στις εκλογές του 2022 σε τέσσερις έδρες. Το αριστερό Μερέτζ που υποστήριζε τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρηνική επίλυση του Παλαιστινιακού έμεινε εκτός Βουλής.

Η συνένωση των δύο κομμάτων το 2024 σε έναν νέο πολιτικό σχηματισμό, τους Δημοκράτες, αποτέλεσε προσπάθεια ανασυγκρότησης της αποδυναμωμένης ισραηλινής Κεντροαριστεράς με περιορισμένη προς το παρόν επιτυχία. Η απόσταση από την εποχή κατά την οποία η Εργατική παράταξη μπορούσε να καθορίζει την πολιτική ατζέντα είναι τεράστια.

Η μετατόπιση αυτή απέκτησε διάρκεια επειδή στηρίχθηκε σε μια κοινωνική και πολιτική συμμαχία που ο Νετανιάχου κατόρθωσε να συνδέσει με τη δική του ηγεσία. Στο εσωτερικό της συναντήθηκαν διαφορετικές προσδοκίες: η διεκδίκηση ισότιμης θέσης από κοινωνικές ομάδες που είχαν βιώσει διακρίσεις, η επιδίωξη των υπερορθόδοξων Εβραίων να διατηρήσουν τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής τους και κρατική στήριξη, και η επιδίωξη του εποικιστικού κινήματος να επεκτείνει τους ισραηλινούς οικισμούς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη και να τους ενσωματώσει μόνιμα στο Ισραήλ.

Ο Σπύρος Σοφός είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Simon Fraser. Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα άρθρου του που δημοσιεύεται στο τεύχος 18 του περιοδικού TA NEA/ Int. (www.tanea.gr)