Social Media και ανήλικοι: Τα 8 «στοιχήματα» της απαγόρευσης από το 2027
Σε οκτώ «επίπεδα» αναμένεται να κριθεί η νέα νομοθετική ρύθμιση της κυβέρνησης για την απαγόρευση της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον επόμενο χρόνο. Το νομοσχέδιο για την προστασία των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τίτλο «Απαγόρευση χρήσης επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους κάτω των 15 ετών», υπερψηφίστηκε χθες από την Ολομέλεια της Βουλής.
Το νομοθέτημα θέτει ελάχιστο όριο πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα τα 15 έτη και αναθέτει στις πλατφόρμες την ευθύνη για αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών. Η εφαρμογή του ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2027, ώστε να υπάρξει χρόνος προσαρμογής. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που, σύμφωνα με τα συναρμόδια υπουργεία, «θεσπίζει κανόνες εύλογους, αναλογικούς, αποτελεσματικούς και συμβατούς με το ευρωπαϊκό δίκαιο για την προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον».
Το βασικό «στοίχημα» του νέου νόμου είναι πλέον να περάσει η ρύθμιση από τις διακηρύξεις στην εφαρμογή. Η επιτυχία της θα κριθεί κυρίως από το εάν οι πλατφόρμες των social media θα επαληθεύουν ουσιαστικά την ηλικία, αν οι αρχές θα μπορούν να επιβάλουν τους κανόνες και αν η προστασία των παιδιών θα επιτυγχάνεται χωρίς υπερβολική συλλογή δεδομένων, λανθασμένους αποκλεισμούς ή μεταφορά των προβλημάτων σε λιγότερο ελεγχόμενες υπηρεσίες.
Διαβάστε επίσης: Κόβουν τα social media στους κάτω των 15 – Τι θα ισχύσει για Facebook, Instagram και TikTok
Οι 8 κρίσιμες επιδιώξεις, τα ερωτηματικά και τα «στοιχήματα» της κυβερνητικής παρέμβασης
1. Να θέσει όριο πρόσβασης τα 15 έτη, με έναρξη την 1η Ιανουαρίου 2027. Δεν προβλέπεται εξαίρεση με «γονική συναίνεση» ή ειδικός λογαριασμός για παιδιά 13–14 ετών.
Ερωτηματικό: Ποιες ακριβώς υπηρεσίες θα θεωρούνται «κοινωνικά δίκτυα»; Πώς θα αντιμετωπιστούν πλατφόρμες που συνδυάζουν κοινωνική δικτύωση, βίντεοπαιχνίδια και ανταλλαγή μηνυμάτων;
Στοίχημα: Να υπάρξει σαφής και ενιαία οριοθέτηση, ώστε οι πλατφόρμες, οι γονείς και οι εποπτικές αρχές, να γνωρίζουν ποιες υπηρεσίες καλύπτονται και να μην υπάρχουν κενά ή αυθαίρετες εξαιρέσεις.
2. Να εφαρμόσει ενιαίο τρόπο υπολογισμού της ηλικίας, θεωρώντας ότι τα παιδιά με ίδια χρονιά γέννησης συμπληρώνουν το όριο την 1η Ιανουαρίου.
Ερωτηματικό: Πώς θα ενημερωθούν οι οικογένειες και οι πλατφόρμες για τον ειδικό αυτό κανόνα; Τι θα γίνει με παιδιά που θα αποκλείονται λανθασμένα;
Στοίχημα: Να λειτουργήσουν απλές διαδικασίες ελέγχου και διόρθωσης, χωρίς να επιβαρύνονται δυσανάλογα οι οικογένειες ή να αποκλείονται χρήστες από λάθος. Επίσης, να μην κληθούν εκατομμύρια ενήλικοι να επαναβεβαιώσουν τους λογαριασμούς και την ηλικία τους.
3. Να αναθέσει στις πλατφόρμες την επαλήθευση ηλικίας, χωρίς να επιβάλει αποκλειστικά το Kids Wallet ή το Gov.gr Wallet.
Ερωτηματικό: Πώς θα ελέγχεται η ηλικία με αξιοπιστία, χωρίς να συλλέγονται περιττά προσωπικά δεδομένα ή να αποκαλύπτεται η ταυτότητα του χρήστη;
Στοίχημα: Να υπάρχουν πιστοποιημένες, ασφαλείς και διαλειτουργικές λύσεις, με περιορισμένη συλλογή δεδομένων. Θα πρέπει επίσης, να προβλεφθούν έλεγχοι για σφάλματα, παραβιάσεις και πιθανή χρήση των στοιχείων για άλλους σκοπούς.
4. Να υπαχθεί η εφαρμογή στο υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), με συμμετοχή των ελληνικών αρχών, των αντίστοιχων αρχών στα κράτη εγκατάστασης των πλατφορμών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ερωτηματικό: Ποιος θα ερευνά κάθε καταγγελία και πόσο γρήγορα θα μπορεί να επιβάλει συμμόρφωση και κυρώσεις σε πλατφόρμες που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά;
Στοίχημα: Να συνεργάζονται αποτελεσματικά οι αρχές και να υπάρχει σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο να προβλέπεται η καταγγελία, αλλά να οδηγεί και σε έλεγχο και, όπου χρειάζεται, σε κυρώσεις.
5. Να περιορίσει την υπερβολική χρήση, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τις ανεπιθύμητες επαφές.
Ερωτηματικό: Το όριο των 15 ετών θα μειώσει αυτούς τους κινδύνους ή θα μετακινήσει τα παιδιά σε άλλες, λιγότερο ελεγχόμενες υπηρεσίες; Θα μπορεί να παρακαμφθεί με ψευδή στοιχεία ή δίκτυα VPN;
Στοίχημα: Να μετρηθεί η πραγματική συμμόρφωση και να παρακολουθηθεί πιθανή μετακίνηση των παιδιών σε λιγότερο ασφαλή ψηφιακά περιβάλλοντα. Κανένας μηχανισμός δεν εγγυάται ότι δεν θα υπάρξουν παρακάμψεις, όπως συνέβη στην Αυστραλία.
6. Να προστατεύσει τα παιδιά χωρίς να αποκλείσει συνολικά τη χρήση του Διαδικτύου.
Ερωτηματικό: Πώς θα διασφαλιστεί η πρόσβαση των ανηλίκων στην ενημέρωση, στην επικοινωνία, στη δημιουργικότητα και στην έκφραση;
Στοίχημα: Να τεκμηριωθεί ότι το μέτρο είναι αναλογικό και να συνδυαστεί με ψηφιακή εκπαίδευση, γονική υποστήριξη και ασφαλείς τρόπους πρόσβασης σε περιεχόμενο. Η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφερθεί μόνο στους γονείς.
7. Να προηγηθεί η Ελλάδα στην εφαρμογή του ηλικιακού ορίου, ενώ εξελίσσεται η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.
Ερωτηματικό: Πώς θα συνδεθεί ο ελληνικός κανόνας με το EU KIDS Act, το οποίο είναι ακόμη πρόταση Κανονισμού και επιτρέπει περιορισμένους λογαριασμούς για ηλικίες 13–14 ετών με ευθύνητων γονέων;
Στοίχημα: Να εξασφαλιστεί συμβατότητα με την τελική ευρωπαϊκή ρύθμιση. Η πρόταση της Ε.Ε. καλύπτει ευρύτερες υπηρεσίες και προβλέπει πρόσθετες υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού, άρα το ελληνικό πλαίσιο ενδέχεται να χρειαστεί προσαρμογές.
8. Να παρουσιαστεί το μέτρο ως παρέμβαση προστασίας της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των παιδιών.
Ερωτηματικό: Με ποια στοιχεία θα κριθεί αν πέτυχε η “απαγόρευση”; Θα αρκεί η μείωση των λογαριασμών ή θα πρέπει να μετρηθούν αλλαγές στην υπερβολική χρήση, στον ύπνο, στην ευημερία και στην έκθεση των παιδιών σε κινδύνους;
Στοίχημα: Να θεσπιστεί διαφανής αξιολόγηση με σαφείς δείκτες και συμμετοχή ειδικών, γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών. Η τεκμηρίωση των κινδύνων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το συγκεκριμένο ηλικιακό όριο θα τους περιορίσει.