Τα οικονομικά της μετανάστευσης
Όλοι διαβάσαμε τις περιπέτειες του Φιλέα Φογκ, όπως τις περιέγραψε ο Ιούλιος Βερν το 1873. Ο άγγλος εισοδηματίας έκανε τον γύρο του κόσμου, έζησε πολλές περιπέτειες και επέστρεψε στο Λονδίνο ύστερα από 80 ημέρες.
Ο συγγραφέας ήταν λεπτολόγος, αλλά δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν οι 19.000 λίρες, που αναφέρει ο Βερν ότι ξόδεψε ο Φιλέας Φογκ, ήταν πολλά ή λίγα για ένα τέτοιο ταξίδι. Ετσι κι αλλιώς δεν το είχε επιχειρήσει κανείς. Ξέρουμε όμως ότι εκέινη την περίοδο η διαδρομή Λονδίνο – Παρίσι αντιστοιχούσε σε δουλειά τριών εβδομάδων για έναν μέσο βρετανό εργαζόμενο, κάτι που σημαίνει ότι τα ταξίδια ήταν υπόθεση μόνο των πλουσίων. Πάντως οι 19.000 λίρες του 1873 είναι σε τωρινές τιμές 1,5-1,9 εκατ. ευρώ. Σήμερα, η ίδια περιπέτεια, με τις ίδιες στάσεις, προσφέρεται από ταξιδιωτικά πρακτορεία έναντι 4.400 ευρώ και γίνεται (με τις διανυκτερεύσεις) σε 11 ημέρες.
Η εξέλιξη της τεχνολογίας έκανε τα ταξίδια όλων πολύ φθηνά. Παλιότερα το ταξίδι του μέλιτος – αν γινόταν – ήταν μια βόλτα γύρω από τον βράχο της Ακροπόλεως (όπως δείχνει η ταινία «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα»), άντε το πολύ από την Αθήνα μέχρι το Λουτράκι ή την Αιδηψό. Τώρα Ασιάτες έρχονται να παντρευτούν – και φέρνουν τους καλεσμένους – στη Σαντορίνη, ενώ εμείς μπορούμε να πεταχτούμε σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για γουίκ-εντ.
Το ζήτημα είναι ότι οι ίδιες τεχνολογίες που έκαναν την αναψυχή μας πιο φθηνή, έκαναν και το οικονομικό κόστος της μετανάστευσης μικρότερο. Ενα ταξίδι από το Μπανγκλαντές στην Ιταλία, μέσω Λιβύης, κοστίζει 10.000-16.500 δολάρια, συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής των διακινητών (infomigrants.net, 19.3.2026).
Η μετανάστευση γίνεται κατά κανόνα από ανάγκη, αλλά δεν παύει στον πυρήνα της να διέπεται από τους νόμους της αγοράς. Οσο χαμηλότερο το κόστος ενός εγχειρήματος, τόσοι περισσότεροι θα το επιχειρήσουν ακόμη κι αν οι αμοιβές στη Δύση μένουν σταθερές. Σήμερα, η τρομακτική έλλειψη εργατικών χεριών αυξάνει ακόμη και τα «μαύρα μεροκάματα».
Αν κάποιος μετανάστης εργάζεται πολύ, κοιμάται στα υπνωτήρια που κυνηγάει η ΕΛΑΣ, δηλαδή δεν ξοδεύει πολλά, τότε κάλλιστα μπορεί να εξοικονομεί 5.000 ευρώ και άνω ετησίως. Σε τρία χρόνια δηλαδή κάνει απόσβεση των δαπανών μετανάστευσης. Αποπληρώνει την οικογένεια ή τους φίλους που του δάνεισαν το…«κεφάλαιο κίνησης». Κατόπιν, όσα αποταμιεύει μπορούν να θρέψουν την (κατά κανόνα πολυπληθή) οικογένειά του στην πατρίδα και ίσως να του αφήνουν ένα διάφορο. Πολλοί μετανάστες της δεκαετίας του ’90 έχτισαν σπίτι στην Αλβανία.
Υψηλό κίνητρο (που οφείλεται στη διαφορά πλούτου) συν μειούμενο κόστος μεταφοράς κάνει τη μετανάστευση ορθολογική οικονομική επιλογή. Κάνει επίσης τα ακριβοπληρωμένα από τους έλληνες και ευρωπαίους φορολογούμενους σποτ του Αθανασίου Πλεύρη (2,5 εκατ. ευρώ!), που δείχνουν μετανιωμένους μετανάστες επειδή μπήκαν «στη βάρκα», σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Αφήστε δε που δεν ξέρουμε σε ποιους απευθύνονται, εκτός αν τα ελληνικά κανάλια εκπέμπουν και στο Μπανγκλαντές.
Ενας κόσμος σε κίνηση
Η ανθρώπινη ιστορία είναι μια ατέρμονη σειρά πληθυσμιακών μετακινήσεων· άλλοτε ειρηνικών, πολλάκις πολεμικών, κι άλλοτε ειρηνικών που έγιναν πολεμικές. Στη γειτονιά μας είχαμε τη μεγάλη κάθοδο των Σλάβων στα Βαλκάνια τον 6ο-7ο μ.Χ. αιώνα. Στον ελλαδικό χώρο παλιότερα υπήρξε η κάθοδος των Δωριέων (περ. 1100 π.Χ.). Ακόμη νωρίτερα υπήρξαν οι ινδοευρωπαϊκές μετακινήσεις (3000-1500 π.Χ.), όταν πληθυσμοί από τις στέπες της Κασπίας απλώθηκαν στην Ευρώπη.
Μετά τον 15ο αιώνα έχουμε την τεράστια μετανάστευση των Ευρωπαίων στη Βόρεια και Νότια Αμερική, όπως επίσης στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία. «Ανάμεσα στο 1846 και το 1940», γράφει ο ολλανδός κοινωνιολόγος Χάιν ντε Χάας, «μετακινήθηκαν σε άλλες ηπείρους περίπου 150 εκατομμύρια άνθρωποι – το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού το 1900 – χωρίς να λαμβάνονται καν υπόψη οι μεγάλης κλίμακας μετακινήσεις πληθυσμών εντός της Ευρώπης». Οι τελευταίες μπορεί να ήταν εκούσιες (μετανάστευση) ή αναγκαστικές, όπως έγινε με τις εκτοπίσεις πληθυσμιακών ομάδων που επέβαλε ο Στάλιν στην ΕΣΣΔ.
Υπήρξαν όμως στην ιστορία και βίαιες μετακινήσεις πληθυσμών όπως έγινε με το δουλεμπόριο από την Αφρική, πρωτίστως προς τον Νέο Κόσμο από τον 17ο μέχρι τον 19ο αιώνα, ή η μεταφορά των εργατών από τη μία αποικία στην άλλη. «Ανάμεσα στο 1834 και το 1941, η Βρετανία, η Γαλλία και η Ολλανδία μετέφεραν από 12 έως 37 εκατ. άμισθους εργάτες («κούληδες») – κυρίως από την Ινδία, την Κίνα και την Ινδονησία – στις αποικιακές τους κτήσεις στην Καραϊβική, την Ανατολική Αφρική και αλλού».
Η ιστορία συνεχίζεται…