Λάικα: Η αδέσποτη σκυλίτσα της Μόσχας που έφτασε πρώτη στο Διάστημα αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στη Γη

Στις 3 Νοεμβρίου 1957, η Σοβιετική Ένωση έγραψε ιστορία στέλνοντας το πρώτο ζωντανό πλάσμα σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η Λάικα έγινε σύμβολο της διαστημικής κατάκτησης, χωρίς όμως να έχει την παραμικρή πιθανότητα επιστροφής.

Οι επιστήμονες γνώριζαν ότι η αποστολή της ήταν χωρίς γυρισμό.

Πριν ο άνθρωπος καταφέρει να ταξιδέψει στο Διάστημα, μια μικρόσωμη αδέσποτη σκυλίτσα από τους δρόμους της Μόσχας είχε ήδη ανοίξει τον δρόμο.

Το όνομά της ήταν Λάικα και η ιστορία της αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές, αλλά και τις πιο σκληρές σελίδες της διαστημικής εξερεύνησης.

Στις 3 Νοεμβρίου 1957, η Σοβιετική Ένωση την εκτόξευσε με τον δορυφόρο Sputnik 2, καθιστώντας την το πρώτο ζωντανό πλάσμα που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η αποστολή αποτέλεσε τεράστια επιτυχία για τη Μόσχα, στο αποκορύφωμα του ανταγωνισμού με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για τη Λάικα, όμως, ήταν ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή.

Οι Σοβιετικοί επιστήμονες γνώριζαν εξαρχής ότι δεν διέθεταν την τεχνολογία που θα επέτρεπε την ασφαλή επιστροφή της στη Γη. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική ηγεσία της χώρας απαιτούσε μια νέα διαστημική επιτυχία μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες.

Η βιασύνη του Χρουστσόφ και η κούρσα με τις ΗΠΑ

Η αποστολή της Λάικα αποφασίστηκε μετά την επιτυχία του Sputnik 1, στις 4 Οκτωβρίου 1957, του πρώτου τεχνητού δορυφόρου που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Ο Σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ ζήτησε από τους επιστήμονες να προχωρήσουν σε μια νέα εντυπωσιακή εκτόξευση, με αφορμή την 40ή επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης, στις 7 Νοεμβρίου.

Ο χρόνος ήταν ασφυκτικός και οι προετοιμασίες έγιναν με μεγάλη βιασύνη.

Επικεφαλής του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος ήταν ο Σεργκέι Κορολιόφ, ο άνθρωπος που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην ανάπτυξη πυραύλων και στην εξερεύνηση του Διαστήματος.

Για εκείνον, η αποστολή δεν ήταν απλώς μια πολιτική επίδειξη ισχύος.

Ήταν ένα ακόμη βήμα προς την πραγματοποίηση του ονείρου του να φτάσει ο άνθρωπος στα άστρα.

Γιατί επέλεξαν αδέσποτα σκυλιά

Οι Σοβιετικοί επιστήμονες είχαν ήδη πραγματοποιήσει σειρά πειραμάτων με σκύλους, καθώς θεωρούσαν ότι η φυσιολογία τους ήταν καλά μελετημένη.

Από το 1951 έως το 1965, περισσότερα από 50 σκυλιά στάλθηκαν στο Διάστημα, αρχικά σε υποτροχιακές πτήσεις.

Η επιλογή των αδέσποτων δεν ήταν τυχαία.

Οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι τα ζώα που είχαν επιβιώσει στους δρόμους της Μόσχας διέθεταν μεγαλύτερη αντοχή και μπορούσαν να προσαρμοστούν ευκολότερα σε δύσκολες συνθήκες.

Προτιμούσαν επίσης θηλυκά σκυλιά μικρού βάρους, περίπου έξι έως επτά κιλών, ώστε να χωρούν στις ειδικά διαμορφωμένες κάψουλες.

Η Λάικα, που αρχικά ονομαζόταν Κουντριάβκα, δηλαδή «μικρή σγουρομάλλα», ξεχώρισε για τον ήρεμο χαρακτήρα και την ευφυΐα της.

Ένας από τους επιστήμονες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, ο Βίκτορ Γιαζντόφσκι, θυμόταν ότι ο πατέρας του, ο οποίος είχε την ευθύνη του ιατρικού σκέλους της αποστολής, την είχε φέρει στο σπίτι της οικογένειας λίγο πριν από την εκτόξευση.

Ο ίδιος ήταν τότε εννέα ετών και θυμόταν τη Λάικα ως ένα ιδιαίτερα υπομονετικό και τρυφερό ζώο, με εκφραστικά σκούρα μάτια.

Τα παιδιά έπαιξαν μαζί της, καθώς ο πατέρας του θεωρούσε σημαντικό να γνωρίσει για λίγο τη ζωή σε ένα σπίτι πριν από το ταξίδι της.

Ένας θάνατος που αποκαλύφθηκε χρόνια αργότερα

Η αποστολή της Λάικα είχε τραγική κατάληξη. Οι αρχικές σοβιετικές ανακοινώσεις άφηναν να εννοηθεί ότι το ζώο είχε επιβιώσει για αρκετές ημέρες σε τροχιά. Για χρόνια, η πραγματική τύχη της παρέμενε ασαφής.

Το 2002 αποκαλύφθηκε ότι η Λάικα είχε πεθάνει μόλις πέντε έως επτά ώρες μετά την εκτόξευση, εξαιτίας της υπερθέρμανσης της κάψουλας και του έντονου στρες.

Το σύστημα θερμικής προστασίας δεν είχε λειτουργήσει όπως προβλεπόταν, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία στο εσωτερικό να γίνει θανατηφόρα.

Η είδηση της αποστολής είχε προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις ήδη από το 1957.

Φιλοζωικές οργανώσεις στη Βρετανία διαμαρτυρήθηκαν έξω από τη σοβιετική πρεσβεία, ενώ στη Νέα Υόρκη πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έξω από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών.

Η θυσία της Λάικα, πάντως, δεν ήταν η τελευταία φορά που ζώα χρησιμοποιήθηκαν σε διαστημικές αποστολές.

Στις 19 Αυγούστου 1960, οι σκυλίτσες Μπέλκα και Στρέλκα πραγματοποίησαν 17 περιστροφές γύρω από τη Γη με τον δορυφόρο Sputnik 5 και επέστρεψαν ζωντανές την επόμενη ημέρα.

Ήταν ένα καθοριστικό βήμα προς την ασφαλή επανένταξη ζωντανών οργανισμών από το Διάστημα.

Η Λάικα, ωστόσο, είχε ήδη περάσει στην Ιστορία.

Η εικόνα της αποτυπώθηκε σε σοβιετικά γραμματόσημα και αναμνηστικά, ενώ το 2008 αποκαλύφθηκε στη Μόσχα μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη της: ένα γλυπτό που απεικονίζει έναν πύραυλο να μεταμορφώνεται σε ανθρώπινη παλάμη, πάνω στην οποία στέκεται ένα σκυλί.

Η πτήση της απέδειξε ότι ένας ζωντανός οργανισμός μπορούσε να επιβιώσει, έστω και προσωρινά, στις συνθήκες της τροχιάς.

Άνοιξε έτσι τον δρόμο για την επανδρωμένη διαστημική πτήση, που θα πραγματοποιούνταν τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1961, με τον Γιούρι Γκαγκάριν.