Υβριδικές επιθέσεις: Χάος στους ουρανούς της Ευρώπης

Ενα ασυνήθιστο κύμα απειλών για βόμβες, με αποδέκτες αεροπορικές εταιρείες και αεροδρόμια σε ολόκληρη την Ευρώπη, έχει θέσει σε συναγερμό τις Αρχές ασφαλείας, επαναφέροντας στο προσκήνιο τους φόβους για μια ευρύτερη επιχείρηση αποσταθεροποίησης μέσω υβριδικών επιθέσεων. Παρότι – τουλάχιστον μέχρι αργά χθες – καμία απειλή δεν αποδείχθηκε πραγματική και δεν έχει εντοπιστεί εκρηκτικός μηχανισμός, αυτό που προβληματίζει τους ειδικούς δεν είναι μόνο η έκταση των περιστατικών, αλλά κυρίως ο φαινομενικός συντονισμός τους, η ταυτόχρονη εκδήλωσή τους σε διαφορετικές χώρες και η σύμπτωσή τους με άλλες κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές.

Χωρίς να έχει υπάρξει ανάληψη ευθύνης, μήνυμα που έφθασε σε διάφορες διευθύνσεις αεροπορικών εταιρειών, διαχειριστών αεροδρομίων και παρόχων αερολιμενικών υπηρεσιών σε Ρώμη και Μιλάνο είχε υπογραφή «Μαχητές του Ανδρικού Κράτους», που είναι το όνομα ρωσικής εξτρεμιστικής οργάνωσης, χωρίς να είναι δυνατή η επιβεβαίωση από ανεξάρτητη πηγή και χωρίς να υπάρχει ένδειξη για το ποιος βρισκόταν πίσω από τις υπόλοιπες απειλές.

Ο ρόλος της Ρωσίας

Το γεωπολιτικό πλαίσιο ενισχύει τις ανησυχίες. Πολλές από τις χώρες που βρέθηκαν στο επίκεντρο των απειλών, μεταξύ των οποίων η Δανία, η Πολωνία και η Ρουμανία, έχουν κατηγορήσει κατά το παρελθόν ευθέως τη Μόσχα για επιχειρήσεις δολιοφθοράς και υβριδικές επιθέσεις. Η Γερμανία έχει επίσης αποδώσει στη Ρωσία επίθεση στο αεροδρόμιο της Λειψίας τον Αύγουστο, ενώ η Βρετανία έχει στο παρελθόν καταγγείλει ρωσική εμπλοκή σε ανάλογες ενέργειες. Ωστόσο, καμία από τις κυβερνήσεις δεν έχει συνδέσει επισήμως τη Μόσχα με τις συγκεκριμένες απειλές για βόμβες.

Ο επικεφαλής της ομάδας ασφάλειας αερομεταφορών Dyami, Ερικ Σχούτεν, υπογράμμισε ότι οι περισσότερες από τις χώρες που επηρεάστηκαν στηρίζουν την Ουκρανία στον πόλεμο κατά της ρωσικής εισβολής. Oπως εξήγησε, πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης υβριδικής επίθεσης, η οποία δεν περιορίζεται σε έναν τομέα, αλλά μπορεί να πλήττει ταυτόχρονα σιδηροδρόμους, σουπερμάρκετ, τράπεζες αίματος, ενεργειακές υποδομές, δίκτυα επικοινωνίας και αερομεταφορές.

Από την πλευρά του, ο Ρις Τζόουνς της Osprey Flight Solutions επισημαίνει ότι τα κίνητρα πίσω από τέτοιες απειλές μπορεί να είναι πολιτικά, ακτιβιστικά ή εγκληματικά, να προέρχονται από διαδικτυακές ομάδες ή να εντάσσονται σε επιχειρήσεις υβριδικού πολέμου με κρατική υποστήριξη. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να συνδέουν τα περιστατικά με συγκεκριμένο κράτος ή οργάνωση.

Περιστατικά σε 27 πτήσεις

Την Πέμπτη καταγράφηκαν απειλές που επηρέασαν τουλάχιστον 27 πτήσεις, από την Ιρλανδία έως τη Βουλγαρία, στο δεύτερο κύμα περιστατικών μέσα στην ίδια εβδομάδα. Μαχητικά αεροσκάφη απογειώθηκαν για να συνοδεύσουν ή να αναχαιτίσουν αν χρειαστεί επιβατικά, ενώ αρκετές πτήσεις εξετράπησαν ή υποβλήθηκαν σε εξονυχιστικούς ελέγχους.

Στη Γαλλία, μαχητικά συνόδευσαν πτήση της Aer Lingus από το Δουβλίνο προς τη Ρώμη σε αεροπορική βάση στο Εβρέ, αφού ο πιλότος δεν συνεργάστηκε με τις Αρχές όπως αναμενόταν. Στη Βουλγαρία, η Πολεμική Αεροπορία συνόδευσε τρία επιβατικά αεροσκάφη, ενώ πτήση της Ryanair από το Λονδίνο προς τη Σόφια εξετράπη προς το Πλόβντιβ.

Στην Ισπανία, οι Αρχές έλαβαν τρία ηλεκτρονικά μηνύματα με απειλές μέσα σε λιγότερο από 20 λεπτά, τα οποία αφορούσαν πτήσεις της Air Europa και της Iberia. Αεροσκάφη ακινητοποιήθηκαν στη Μαδρίτη και οι επιβάτες αποβιβάστηκαν για ελέγχους. Αντίστοιχα περιστατικά σημειώθηκαν στη Βαρσοβία, στην Κοπεγχάγη και στην Ιταλία, ενώ πτήσεις

προς την Πράγα, τη Βιέννη, τις Βρυξέλλες και το Βουκουρέστι επηρεάστηκαν επίσης από απειλές. Είχαν προηγηθεί, στις 3 Νοεμβρίου, τέσσερις απειλές που αφορούσαν πτήσεις της Ryanair, με ελέγχους σε Ρώμη, Ισπανία και Βουλγαρία, καθώς και περιστατικά με αεροσκάφη των LOT, SAS και Wizz Air. Την Τρίτη είχαν γίνει στόχοι τουλάχιστον επτά πτήσεις και ένα κρουαζιερόπλοιο.

Σύμφωνα με αναλυτές, οι περισσότερες απειλές διαβιβάζονται μέσω ανώνυμων ηλεκτρονικών μηνυμάτων ή τηλεφωνικών κλήσεων προς αεροπορικές εταιρείες, αεροδρόμια και Αρχές, με τον ισχυρισμό ότι υπάρχει εκρηκτικός μηχανισμός σε κάποιο αεροσκάφος. Οι υπηρεσίες ασφαλείας αξιολογούν κάθε αναφορά και ενημερώνουν τις αρμόδιες Αρχές, οι οποίες μπορούν να διατάξουν την απογείωση μαχητικών ή την εκτροπή της πτήσης σε προκαθορισμένο αεροδρόμιο για έλεγχο.

Στη συντριπτική πλειονότητά τους τέτοιες απειλές αποδεικνύονται ψευδείς, ωστόσο όλες αντιμετωπίζονται ως πραγματικές μέχρι να ολοκληρωθεί η διερεύνησή τους. Η διαδικασία ελέγχου περιλαμβάνει την αποβίβαση επιβαινόντων, την εκφόρτωση αποσκευών, την επιθεώρηση του αεροσκάφους και την εκ νέου επιβίβαση, με αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις, ακυρώσεις και πρόσθετο οικονομικό κόστος για τις εταιρείες.

Το ευρύτερο μέτωπο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι απειλές κατά των αερομεταφορών εκδηλώνονται παράλληλα με επιθέσεις σε άλλες κρίσιμες υποδομές. Αυτή την εβδομάδα, άγνωστοι χάκερ προκάλεσαν για δεύτερη φορά τη διακοπή λειτουργίας ψυγείων σε σουπερμάρκετ αρκετών ευρωπαϊκών χωρών, επηρεάζοντας ακόμη και τράπεζες αίματος στη Γαλλία.

Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κυβερνοασφάλειας Cyviation, Ελιράν Αλμογκ, εκτιμά ότι οι ψεύτικες απειλές μπορεί να έχουν διπλό στόχο: αφενός να προκαλέσουν επιχειρησιακή αναστάτωση και οικονομικό κόστος και αφετέρου να καταγράψουν τον τρόπο αντίδρασης των αεροπορικών εταιρειών, των αεροδρομίων και των κρατικών Αρχών. Οπως προειδοποίησε, οι διαταραχές σε διαφορετικές υπηρεσίες ζωτικής σημασίας μπορούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ενδεικτική της ασυνήθιστης διάστασης του φαινομένου ήταν και η τοποθέτηση του διευθύνοντος συμβούλου της Air France-KLM, Μπεν Σμιθ, ο οποίος δήλωσε ότι δεν είχε αντιμετωπίσει στο παρελθόν απειλές που να διατυπώνονται με τόσο συντονισμένο τρόπο. Παρά την ανησυχία, διαβεβαίωσε ότι η εταιρεία διαθέτει τους απαραίτητους μηχανισμούς για να περιορίσει τις επιπτώσεις στη λειτουργία της.

Εμπειρογνώμονες και ευρωπαϊκές Αρχές διατυπώνουν τον προβληματισμό τους για το κατά πόσον πρόκειται για μεμονωμένες ενέργειες διαφορετικών δραστών ή για μια οργανωμένη εκστρατεία που αξιοποιεί τις ευπάθειες των κρίσιμων υποδομών, επιδιώκοντας να προκαλέσουν ανασφάλεια και να δοκιμάσουν τις αντοχές των ευρωπαϊκών κρατών χωρίς να χρειαστεί ούτε μία πραγματική έκρηξη.