اگر هوش مصنوعی از هدایت خردمندانه انسانی دور بماند، به عاملی برای گسترش بیعدالتی و نابرابری بدل خواهد شد
بنیامین شکوهفر معتقد است که هوش مصنوعی در حال بازتعریف بنیادین مفهوم کار و روابط کارگری-کارفرمایی است؛ پدیدهای که فراتر از ابزارهای افزایش بهرهوری، ساختارهای حقوقی، اقتصادی و اجتماعی را دستخوش دگرگونی میکند. او کتاب «حقوق کار در عصر هوش مصنوعی» را با تکیه بر بیش از یک سال پژوهش مستند تدوین کرده است.
بنیامین شکوهفر نویسنده کتاب «حقوق کار در عصر هوش مصنوعی» و عضو هیئت علمی دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار ایلنا اظهار کرد: هوش مصنوعی در حال بازتعریف بنیادین مفهوم کار و روابط کارگری-کارفرمایی است؛ پدیدهای که فراتر از ابزارهای افزایش بهرهوری، ساختارهای حقوقی، اقتصادی و اجتماعی را دستخوش دگرگونی میکند. از یک سو، الگوریتمها امکان تصمیمگیری خودکار در استخدام، ارزیابی عملکرد و حتی اخراج نیروی انسانی را فراهم آوردهاند و از سوی دیگر، مسئولیت مدنی ناشی از خطای سیستمهای هوشمند، حریم خصوصی دادههای کارگران در برابر نظارت تماموقت دیجیتال، و ابهام در اعتبار قراردادهای منعقده توسط چتباتها، چالشهایی کاملاً نوظهور در قلمرو حقوق کار به شمار میروند. در ایران، با ترکیب جمعیتی جوان، نرخ بیکاری قابل توجه و حضور روزافزون پلتفرمهای دیجیتال در صنایعی چون بانکداری و خودروسازی، ضرورت تدوین چارچوبی حقوقی برای مواجهه هوشمندانه با این تحولات بیش از پیش احساس میشود. کتاب «حقوق کار در عصر هوش مصنوعی» دقیقاً در پاسخ به این نیاز و با تکیه بر بیش از یک سال پژوهش مستند، مطالعات تطبیقی پانزده نظام حقوقی پیشرفته (از اتحادیه اروپا، آلمان و فرانسه گرفته تا کره جنوبی، ژاپن و استرالیا)، بررسی میدانی ۲۰ شرکت ایرانی و تحلیل عمیق رویههای قضایی داخلی و بینالمللی، تدوین شده است.
شکوهفر درباره بخشهای مختلف این کتاب گفت: این کتاب در چهار فصل سازماندهی شده و کوشیده است تا از مبانی نظری تا راهکارهای عملیاتی را پوشش دهد. فصل اول این کتاب به مبانی و چارچوب نظری اختصاص دارد؛ در این بخش، ابتدا مفاهیم کلیدی مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی، رباتیک و الگوریتم تعریف شدهاند و سپس سیر تحول فناوری در محیط کار را در قالب پنج موج از مکانیزاسیون صنعتی (قرن ۱۸) تا هوش مصنوعی عمومی (از ۲۰۱۷ تا کنون) ترسیم میکند. در ادامه، مبانی حقوقی مطلوب برای عصر دیجیتال شامل نظریه مسئولیت گسترده در خطای الگوریتمی، اصل شفافیت قابل تفسیر، اصل تناسب و انصاف، اصل پاسخگویی الگوریتمی و اصل مشارکت کارگری تشریح شده است. فصل اول همچنین به تحلیل مواد کلیدی قانون کار ایران از جمله مواد ۷، ۹، ۱۱ و ۱۹ میپردازد و بررسی میکند که آیا قراردادهای منعقده توسط سیستمهای خودکار معتبر هستند و چگونه میتوان دورکاری هوشمند را در چارچوب ماده ۲۶ قانون کار تحلیل کرد. بخش پایانی این فصل به چالشهای نظری مانند شخصیت حقوقی رباتها، بررسی نظریه شخصیت الکترونیک، مسئولیت مدنی و کیفری ماشینها، و پدیده اخراج خودکار کارگران توسط الگوریتمها (با ذکر مثال سیستم رتبهبندی آمازون) اختصاص دارد.