Қазақстан ЖИ-дің таралуы бойынша Орталық Азияда көшбасшы атанды - рейтинг
Рейтинг нені білдіреді?
Рейтинг жасанды интеллектіге (ЖИ) қатысты кез келген сервистерді пайдаланатын 15 пен 64 жас аралығындағы халықтың үлесін көрсетеді. Басқаша айтқанда, елде ЖИ өнімдері мен цифрлық шешімдердің ену деңгейі неғұрлым жоғары болса, халық мұндай технологиялармен соғұрлым белсенді әрекеттеседі. Іс жүзінде бұл көрсеткіш ЖИ сервистерінің танымалдылығын ғана емес, сонымен қатар цифрлық инфрақұрылымның даму деңгейін, технологиялық ортаны, ЖИ экожүйесінің қолжетімділігі мен кемелдігін де айқындайды.
Қазақстан - ЖИ-ді пайдалану өсімі бойынша топ тізімде
2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша Қазақстан 147 мемлекеттің ішінде 70-орынға ие болды. Сонымен қатар Қазақстан ЖИ сервистерін пайдаланудың өсу қарқыны бойынша үздік 10 елдің қатарына енді: өсім 2025 жылдың екінші жартыжылдығымен салыстырғанда 25,6 пайыз болған.
Рейтингте Қазақстан бірқатар Орталық Азия және ЕАЭО елдерінен озып тұр. ЖИ таралу деңгейі келесідей болды: Беларусь - 9,6 пайыз, Қырғызстан мен Ресей - 9,5 пайыздан, Өзбекстан - 7,2 пайыз, Тәжікстан мен Түрікменстан - 6,1 пайыздан.
Сондай-ақ Қазақстан өңірдегі көрсеткіштің ең жоғары өсімін көрсетті - плюс 2,2 пайыздық тармақ. Салыстырмалы түрде: Ресейде өсім 1,5 п.т., Қырғызстанда - 1,3 п.т., Беларусьте - 1,2 п.т. құрады.
ТМҰ елдерінің цифрлық кеңістігі
Сарапшылар пікірінше, бүгінде кез келген саланың дамуы елдер арасындағы ынтымақтастық деңгейіне және жаңа технологияларды бірлесіп енгізуге дайындығына көбірек тәуелді. Бұл әсіресе тәжірибе, кадрлар, инфрақұрылымдық шешімдер мен технологиялық тәжірибе алмасу негізгі рөл атқаратын цифрландыру, АКТ және ЖИ салалары үшін өте өзекті. Осы тұрғыда Қазақстанның Түркі мемлекеттері ұйымы (ТМҰ) аясындағы басқа елдермен өзара іс-қимылы маңызды бағыттардың біріне айналып келеді.
Мәселен, 15 мамырда Түркістанда ТМҰ Мемлекет басшылары кеңесінің бейресми саммиті өтеді. Сарапшылардың пайымдауынша, алдағы кездесу түркі кеңістігінің жаңа технологиялық құрылымға өтуінің маңызды кезеңі болуы мүмкін. Саммиттің тақырыбы - "Жасанды интеллект және цифрлық даму", ал талқылау орталығында ЖИ-ді енгізу, цифрлық инфрақұрылымды дамыту, технологиялық ынтымақтастық және қатысушы елдер арасындағы экономикалық байланыстарды нығайту мәселелері болады.
"ТМҰ мемлекеттері үшін бұл жай ғана диалог алаңы емес, сонымен қатар біртұтас цифрлық кеңістікті бірлесіп қалыптастыру, тәжірибе алмасу және өздерінің ЖИ экожүйелерінің дамуын жеделдету мүмкіндігі. Ұйымға мүше мемлекеттердің көпшілігі цифрлық трансформацияға және ЖИ технологияларын дамытуға белсенді инвестиция салып жатқаны өте маңызды", - дейді сарапшылар.
ЖИ-дің таралу деңгейі бойынша рейтингте тек Қазақстан ғана емес, түркі әлемінің басқа елдері де жоғары орындарға ие болуы көңіл қуантады. Атап айтқанда, Түркия мен Әзербайжан (әрқайсында 17 пайыздан астам) жақсы нәтижелер көрсетіп, олар да цифрлық сервистерді, электронды үкіметті, ИТ-инфрақұрылымды белсенді дамытып, экономикаға ЖИ шешімдерін енгізіп жатыр. Бұл өңір елдері арасындағы технологиялық кооперация, бірлескен жобалар мен озық тәжірибе алмасу үшін қолайлы негіз қалайды.
Іс жүзінде бүгінде ТМҰ тек экономикалық және саяси ғана емес, сонымен қатар ЖИ мен цифрландыру одан арғы интеграция мен өсудің негізгі драйверлеріне айналатын технологиялық кеңістікті де біртіндеп қалыптастырып келеді.
Түркия ЖИ-ді жүйелі деңгейде дамытып жатыр: тәуекелге бағытталған тәсілмен мемлекеттік реттеуді қалыптастырып, өзіндік тілдік модельдерді, ЖИ-технопарктерін және білім беру бағдарламаларын іске қосып жатыр. Ерекше назар өнеркәсіптік қолданысқа, киберқауіпсіздікке және саланы орталықтандырылған басқаруға аударылған.
Инфрақұрылымда ел деректер орталықтарын, бұлттық платформаларды және есептеу қуаттарын кеңейтіп, AI-ready (ЖИ-ге дайын) ортасының стандарттарын қалыптастырып жатыр. Қосымша артықшылық - жоғары технологиялық (high-tech) секторда ЖИ-ді енгізуді жеделдететін мықты өнеркәсіптік және қорғаныс ИТ-базасының болуы.
Әзербайжан ЖИ-ді цифрлық экономика мен электронды үкіметке интеграциялауға басымдық береді. Негізгі назар - корпоративтік секторға генеративті ЖИ-ді енгізуге, цифрлық егемендікті дамытуға және Цифрлық даму жөніндегі кеңес арқылы саясатты үйлестіруге бағытталған.
Сондай-ақ ел ЖИ көмегімен мемлекеттік басқаруды цифрлық трансформациялауды жеделдетіп, мемлекеттік платформаларды, бұлттық сервистерді және телеком-инфрақұрылымды дамытып жатыр. Стратегиялық тұрғыда Әзербайжан Еуропа мен Азия арасындағы өңірлік цифрлық және транзиттік хаб рөлін нығайтып жатыр.
Өзбекстан министрліктерден бастап өңірлерге дейінгі тік басқару жүйесін құра отырып, ЖИ-ді мемлекеттік басқаруға жедел енгізіп жатыр. Мемлекеттік органдарда цифрлық платформалар мен ЖИ-жобалардың тиімділігін бағалау тетіктері іске қосылып жатыр.
Негізгі басымдықтар - big data-ны дамыту, өңірлерді цифрландыру және мемлекеттік сервистерге ЖИ-ді ауқымды түрде енгізу. Сонымен қатар инфрақұрылым кеңеюде: деректер орталықтары, деректерді өңдеудің мемлекеттік платформалары мен электронды сервистер құрылып, ЖИ басқару мен қалалық жүйелерге интеграцияланып жатыр.
Қырғызстан мемлекеттік қызметтерді цифрландыру және негізгі ұлттық жасанды интеллект (ЖИ) инфрақұрылымын қалыптастыру арқылы ЖИ-ді дамытып жатыр. Негізгі бастамалардың қатарында - Ұлттық ЖИ платформасы, есептеу орталығын құру және қырғыз тіліндегі ЖИ-шешімдерді әзірлеу, сондай-ақ бейінді мамандарды даярлау бар.
Сондай-ақ ел ЕАЭО аясында өңірлік ЖИ-хабы идеясын ілгерілетіп жатыр. Негізгі назар - ЖИ экожүйесінің одан әрі өсуі үшін есептеу қуаттарын, мемлекеттік деректер жүйелерін және оқшауланған модельдерді дамытуға бағытталған.
Қазақстан бүгінде ЖИ саласында инфрақұрылымдық тұрғыдан ең дайын өңірлік мемлекеттердің бірі болып қала береді. Елде суперкомпьютерлік қуаттар, деректерді өңдеу орталықтары, цифрлық инфрақұрылым және GovTech-шешімдер экожүйесі белсенді дамып келеді. Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді цифрландыру деңгейі жоғары және өңірдегі ең дамыған финтех-нарықтарының бірі бар, бұл ЖИ-ді ауқымды ендіру үшін қолайлы орта қалыптастырады. ЖИ-мен жұмыс істеуге арналған жеке есептеу базасын құру, бұлттық инфрақұрылымды дамыту және ел ішінде де, өңірлік деңгейде де ірі ЖИ-жобаларын іске қосуға жағдай жасау қосымша артықшылыққа айналып отыр.
"Жалпы алғанда, экономика ауқымы мен технологиялық кемелдік деңгейіндегі айырмашылықтарға қарамастан, ТМҰ елдері ұқсас стратегиялық трендті - мемлекеттік басқару жүйесіне, білім беруге, цифрлық сервистерге ЖИ-ді белсенді ендіруді және жеке технологиялық инфрақұрылымды дамытуды көрсетіп отыр. Бұл ретте жекелеген цифрлық бастамалардан толыққанды ұлттық ЖИ-экожүйелерін және осы саладағы мемлекетаралық ынтымақтастық тетіктерін қалыптастыруға көшу үрдісі барған сайын байқала түсті", - деп жазады мақала авторлары.
Қазақстан - өңірдің инфрақұрылымдық көшбасшысы
Сарапшылар Қазақстанның ЖИ-ді дамыту бойынша өңірдегі жетекші орындардың бірін иеленіп, мемлекеттік реттеу мен стратегиялардан бастап стартаптарды қолдауға және технологияларды экономикаға енгізуге дейінгі кешенді экожүйені қалыптастырып отырғанын атап өтті.
Жекелеген қадам - Президенттің орта білім беру жүйесіне ЖИ енгізу туралы жарлығы. 2026–2029 жылдарға дейін кезең-кезеңімен енгізу жоспарланып отыр: мектептерді жарақтандыру және интернетпен қамту (2026 жылғы 1 тамызға дейін), ЖИ қолдану стандарттарын бекіту (2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін), сондай-ақ педагогтарды даярлау бағдарламаларын іске қосу және мұғалімді алмастырмай-ақ ЖИ-ді оқытуға интеграциялау.
Сонымен қатар елде цифрлық инфрақұрылым мен электрондық мемлекеттік қызметтер белсенді дамып, басқаруда деректерді пайдалану аясы кеңеюде. Astana Hub базасында ЖИ, машиналық оқыту және big data саласындағы стартаптар экожүйесі қалыптасып жатыр.
ЖИ мемлекеттік басқаруға, қаржыға, денсаулық сақтау мен өнеркәсіпке енгізіліп жатыр, ал мемлекеттік бағдарламалар инвестициялар мен технологиялық компаниялардың дамуын ынталандырады. Жалпы алғанда, Қазақстан ЖИ елдің жалпы цифрлық трансформациясының бөлігіне айналатын модельді құрып жатыр.
Инфографикада Қазақстанның ЖИ-экожүйесін қалыптастыратын негізгі бастамалар жиынтығы көрсетілген