Πώς βλέπει η Τουρκία το «σχέδιο περικύκλωσής της»
Η Τουρκία σχεδιάζει να νομοθετήσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» με νόμο, ο οποίος με την επιφύλαξη του τελικού κειμένου αναμένεται να καλύπτει «οριοθέτηση» υφαλοκρηπίδας, γκρίζες ζώνες – η χειρότερη εξέλιξη – κ.ά. Νομοθετεί δηλαδή τις πλέον ακραίες θέσεις της σε Αιγαίο (κυρίως) και Αν. Μεσόγειο με ταυτόχρονη εξουσιοδότηση στον πρόεδρο να θεσπίζει… ΑΟΖ 200 ν.μ. που δεν υπάρχουν στην περιοχή μας. Η νομοθέτηση αυτή (ανάλογη με το casus belli – 1995) δεν έχει βέβαια καμία εγκυρότητα/νομιμότητα στο διεθνές δίκαιο και ιδιαίτερα στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS – 1982), στην οποία η Τουρκία, αν και μη μέλος, δεσμεύεται από τις διατάξεις εθιμικού χαρακτήρα (οριοθέτηση με συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών σε στενές θάλασσες). Ενώ πραγματοποιείται τη στιγμή που η Ελλάδα λαμβάνει μέτρα εκτόνωσης με την απόσυρση οπλικών συστημάτων από Λήμνο, Κάρπαθο, Διδυμότειχο.
Αλλά άλλο η νομική πραγματικότητα και εντελώς διαφορετικό η πολιτική, όπως πιστοποιεί άλλωστε το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο (2019). Η Ελλάδα έχει ως γνωστόν οριοθετήσει μονομερώς τα εξωτερικά όρια υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ με τον νόμο 4001/2011 (στη μέση γραμμή). Και εφάρμοσε τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) που είχε υποχρέωση να υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Ενωση στα «απώτατα όρια» – όπως ελέχθη – της ελληνικής οριοθέτησης όπως τα εκτιμά η Ελλάδα. Οχι δηλαδή μόνο στα νομίμως συμφωνηθέντα (υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ με Ιταλία και Αίγυπτο). Ετσι η Ελλάδα ενεργώντας με βάση εθνική νομοθεσία θεωρείται ότι δημιούργησε ένα κακό προηγούμενο (αν και εφαρμόζει πλήρως τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας). Τότε σε άρθρο μας στα «ΝΕΑ» με τίτλο «Οι βλαβερές παρενέργειες ενός σχεδιασμού – ΘΧΣ» (24/4/2025) είχαμε μεταξύ άλλων επισημάνει ότι όπως έγινε ο ΘΧΣ «ενθαρρύνει την Τουρκία να κάνει παρεμφερή παράνομη οριοθέτηση στο Αιγαίο με μηδενική επήρεια για τα νησιά, όπως είναι η πάγια θέση της, κόβοντας το Αιγαίο στη μέση στη λογική του έκνομου κατασκευάσματος της Γαλάζιας Πατρίδας». Αυτό ακριβώς κάνει τώρα.
Από την άλλη μεριά, με την εθνική νομοθέτηση της Γαλάζιας Πατρίδας καταπατά πλήρως τη Διακήρυξη των Αθηνών (2023). Αν και η Τουρκία ισχυρίζεται ότι είναι η Ελλάδα αυτή που προηγήθηκε στην καταπάτηση της Διακήρυξης, ιδιαίτερα των ρυθμίσεων που λένε ότι «τα μέρη δεσμεύονται να αποφεύγουν κάθε δήλωση, πρωτοβουλία ή ενέργεια» βλαπτική για τις σχέσεις τους.
Ωστόσο με την πράξη της νομοθέτησης τώρα, η Τουρκία εμφανώς αντιδρά στον αποκλεισμό της από την ΕΕ (SAFE) και κυρίως σ’ αυτό που προσλαμβάνει ως σχέδιο περικύκλωσής της από Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ. Επαναλαμβάνει δηλαδή το (κακό) παράδειγμα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Το Μνημόνιο αυτό προέκυψε όταν Ελλάδα, Ισραήλ και Κύπρος αποφάσισαν να προχωρήσουν στην κατασκευή του αγωγού EastMed υπογράφοντας σχετική συμφωνία το 2019. Σύμφωνα με ρητή τοποθέτηση του τότε τούρκου πρεσβευτή στην Αθήνα, ο EastMed συνιστούσε έργο αποκλεισμού της Τουρκίας από την Αν. Μεσόγειο το οποίο έπρεπε να ακυρωθεί. Η σύναψη του Τουρκολιβυκού Μνημονίου υπήρξε μια (παράνομη) ενέργεια για την ακύρωση του αγωγού.
Τη συνέχεια τη βλέπουμε τώρα. Νέες αυθαιρεσίες ανοίγουν μια πορεία στα όρια της κρημνοβασίας. Η Ελλάδα θα πρέπει να διαχειρισθεί με ψύχραιμο και ευφυή τρόπο την επερχόμενη δύσκολη κατάσταση ενεργοποιώντας ΕΕ, ΟΗΕ, κ.λπ.
Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Την Τρίτη 26 Μαΐου στις 18.30 στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20) παρουσιάζεται το νέο βιβλίο του «Πέρα από τα στερεότυπα»