Η αποφυγή τετελεσμένων
Με την επικείμενη δημοσίευση του «νόμου της Γαλάζιας Πατρίδας» πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 7-8 Ιουλίου 2026, η Τουρκία θα εμφανισθεί με οιονεί παγιωμένες τις αβάσιμες διεκδικήσεις της στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Για την αποφυγή τετελεσμένων, η Αθήνα επιβάλλεται να κινηθεί από τώρα προς την αναγωγή του θέματος σε ευρωπαϊκό, καταδεικνύοντας το σαθρό των τουρκικών θέσεων και τους επικρεμάμενους κινδύνους.
Πριν καν η Αγκυρα έμπρακτα αμφισβητήσει την εφαρμογή των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, καλό είναι να έχει πεισθεί το διεθνές ακροατήριο ότι τα ελληνικά δικαιώματα ασκούνται στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, του Δικαίου της Θάλασσας και της ΕΕ. Και μάλιστα με την προβολή των απτών παραδειγμάτων των συμφωνιών οριοθέτησης με Αίγυπτο και Ιταλία, καθώς και της ελληνικής προσήλωσης στην αρχή ότι ουδείς νομοθετεί μονομερώς το αποτέλεσμα εις βάρος τρίτου πριν από τη διαπραγμάτευση. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η εκμαίευση θετικών υπέρ της Ελλάδας θέσεων τρίτων και η πρόληψη των γνωστών παραινέσεων περί «αυτοσυγκράτησης».
Εκ των ων ουκ άνευ αποτελεί η προβολή του αρνητικού επακόλουθου της αμφισβήτησης της κατοχυρωμένης από το Διεθνές Δίκαιο ελληνικής κυριαρχίας, προκειμένου η εικόνα να καταστεί ανάγλυφη στα όμματα όσων θεωρούν ότι η τήρηση των ίσων αποστάσεων μειώνει τις εντάσεις. Η δημιουργία ενός ευνοϊκού για την Ελλάδα νομικού, συμμαχικού και πολιτικού κλίματος θα εμποδίσει την ευδοκίμηση των τετελεσμένων της Αγκυρας, καθιστώντας τα δύσπεπτα, κοστοβόρα και νομικά μη αποδεκτά. Παράλληλα, επιβάλλεται η υποβολή προς κάθε κατεύθυνση ενός ελληνικού άτυπου εγγράφου, στο οποίο η Αθήνα, αφενός μεν, θα αναφέρεται στην εγκυμονούσα επιχειρησιακούς κινδύνους τουρκική μονομερή οριοθετική θεσμοθέτηση και, αφετέρου, θα επαναλαμβάνει ότι είναι διατεθειμένη να στραφεί προς τη διεθνή δικαιοδοσία για οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η Ελλάδα σκόπιμο είναι να προετοιμάσει από τώρα γραπτή νομική επιχειρηματολογία προς υποβολήν – αμέσως μετά τη δημοσίευση του τουρκικού νόμου – τόσο σε φίλες πρωτεύουσες όσο και σε διεθνείς οργανισμούς, όπως τα Ηνωμένα Εθνη (καταγραφή της θέσης ότι η Ελλάδα δεν αποδέχεται καμία τουρκική μονομερή αξίωση), την ΕΕ (παραβίαση των δικαιωμάτων κρατών-μελών και της ευρωπαϊκής θαλάσσιας πολιτικής), τον IMO (εφόσον η τουρκική πρωτοβουλία θίγει θέματα ναυσιπλοΐας, θαλάσσιων ζωνών και ασφαλείας) και τον ICAO (εφόσον το τουρκικό νομοθέτημα βρίσκεται σε συνάρτηση με το FIR, την Ερευνα και Διάσωση, με επιχειρησιακές περιοχές και με αεροναυτικές οδηγίες).
Η Αθήνα ας έχει κατά νουν ότι, αν κάθε νόμιμη πρωτοβουλία της αναβάλλεται εσαεί επειδή αντιδρά η Τουρκία, κερδισμένη από αυτό το άτυπο βέτο θα βγαίνει η Αγκυρα. Πρέπει να εκπεμφθεί το σαφές μήνυμα πως η Τουρκία δεν μπορεί να προχωρεί σε τετελεσμένα χωρίς αυτά να καταγράφονται, να διεθνοποιούνται και χωρίς να αναμένει την ελληνική αντίδραση. Και ας μην παραβλέπεται εδώ η χρησιμοποίηση της ευρωπαϊκής σχέσης Τουρκίας – ΕΕ, προκειμένου να υιοθετηθεί η γραμμή ότι η τουρκική πλευρά δεν πρέπει να αναμένει ευρωπαϊκά οφέλη χωρίς τον σεβασμό των ευρωπαϊκών συνόρων και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το τουρκικό εργαλείο πίεσης, η «Γαλάζια Πατρίδα», πρέπει να μετατραπεί σε διεθνές πρόβλημα για την ίδια την Τουρκία. Δεν πρέπει να αναμείνουμε το θερμό επεισόδιο για να εξηγήσουμε στους τρίτους τι συμβαίνει. Οι τελευταίοι πρέπει εκ των προτέρων να έχουν πεισθεί ότι ένα παρόμοιο ενδεχόμενο δεν θα είναι αιφνίδια ένταση μεταξύ δύο συμμάχων, αλλά αποτέλεσμα μιας, από πολλού χρόνου, προαναγγελθείσας τουρκικής προσπάθειας μετατροπής μονομερών αξιώσεων σε επιχειρησιακά τετελεσμένα.
Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ