Οι πόλεμοι που δεν τελειώνουν

Για μία ακόμη φορά οι ΗΠΑ εγκλωβίστηκαν σε μια πολεμική αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή. Η κρίση με το Ιράν, ύστερα από μια παρατεταμένη περίοδο «ελεγχόμενης αστάθειας», οδηγείται σταδιακά σε μια νέα κλιμάκωση. Το περίφημο Μνημόνιο Κατανόησης, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν λειτούργησε ως η γέφυρα μετάβασης σε ένα πλαίσιο ουσιαστικών συζητήσεων για μια μεγάλη συμφωνία.

Ας δούμε όμως γιατί έγινε αυτό, ίσως έτσι μπορέσουμε να κατανοήσουμε και την πορεία που θα πάρουν τα γεγονότα.

Ο πρόεδρος Τραμπ και οι ΗΠΑ ήταν το μόνο άμεσα εμπλεκόμενο μέρος που ήθελε πραγματικά μια συμφωνία, καθώς το βάρος μιας πιθανής κλιμάκωσης μοιάζει δυσβάστακτο για τη διακυβέρνησή του. Αυτή η συνθήκη εργαλειοποιήθηκε από το Ιράν σε ένα πλαίσιο παρατεταμένων διαπραγματεύσεων με στόχο τη σταδιακή διολίσθηση από τις αρχικές θέσεις των ΗΠΑ.

Το καθεστώς του Ιράν δεν είναι ενιαίο και η διαφορά μεταξύ ρεαλιστών (προέδρου, υπουργού Εξωτερικών, προέδρου του Κοινοβουλίου) και σκληρών –  Φρουρών της Επανάστασης, αλλά και της μεγάλης μάζας των χαμηλόβαθμων κληρικών, έχει βγει πλέον στην επιφάνεια. Τα βήματα προσέγγισης που κάνουν οι ρεαλιστές δεν είναι αποδεκτά από τους σκληρούς που έχουν στα χέρια τους και το σημαντικό «όπλο» του Ανώτατου Ηγέτη που οι ίδιοι τοποθέτησαν σε αυτή τη θέση για να μπορούν να έχουν τον τελευταίο λόγο σε όποια εξέλιξη.

Στο σημείο που βρισκόμαστε τώρα οι δύο πλευρές, με την αίρεση του εσωτερικού μετώπου του Ιράν, θεωρούν πως μπορούν να πιέσουν η μία την άλλη. Ο πρόεδρος Τραμπ πιστεύει πως με ένα μείγμα ισχυρών εναέριων βομβαρδισμών και με την απώλεια της οικονομικής υποστήριξης που προέβλεπε το Μνημόνιο Κατανόησης θα οδηγήσει το καθεστώς του Ιράν σε μια συμφωνία που ο ίδιος θέλει. Ωστόσο αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται σχεδόν από την πρώτη ημέρα που αποφάσισε και ξεκίνησαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, μαζί με το Ισραήλ.

Οι ρεαλιστές του Ιράν από την άλλη πλευρά θεωρούν πως όσο πλησιάζουμε προς τις ενδιάμεσες εκλογές, και αν υπάρξουν εκ νέου επιπτώσεις στις αγορές από τη νέα συνθήκη αστάθειας, τόσο θα πιεστεί ο πρόεδρος Τραμπ να έρθει σε μια νέα συμφωνία ακόμη ευνοϊκότερη για αυτούς.

Είναι προφανές πως βρισκόμαστε σε μια συνθήκη εγκλωβισμού, σε ένα θέατρο επιχειρήσεων που δεν περιορίζεται μεταξύ των δύο χωρών. Μια συνθήκη που μπορεί να οδηγήσει σε κλιμάκωση.

Η κρίση όμως του Ιράν μάς δείχνει και κάτι ακόμη για τον πρόεδρο Τραμπ. Βάσισε την υποψηφιότητά του στο επιχείρημα περί μη πολέμων, με αιχμή τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, τον οποίο υποσχόταν πως θα τελείωνε σε λίγες ημέρες. Η πραγματικότητα όμως, τόσο στην Ουκρανία, όπου η σφοδρότητα των μαχών των τελευταίων ημερών είναι η μεγαλύτερη από την εισβολή και την έναρξη του πολέμου, όσο και στο Ιράν αλλά και στη Γάζα, είναι διαφορετική. Η προσέγγιση για μια γρήγορη συμφωνία που περιλαμβάνει σχέδια υλοποίησης με πολλές επιμέρους φάσεις και χρονοδιαγράμματα έρχεται σε αντίθεση με τη μεθοδολογία των διαπραγματεύσεων ειρήνης. Μοιραία αυτή η προσέγγιση δεν είναι βιώσιμη και στην πρώτη αντιπαράθεση ή διαφοροποίηση ισορροπιών η κατάσταση καταρρέει.

Ο κόσμος που ζούμε είναι μια οδυνηρή απόδειξη πως τελικά όταν δεν ρυθμίζουν οι θεσμοί τις εξελίξεις, μπορεί η ισχύς να μετεξελιχθεί σε όπλο που εκπυρσοκροτεί ακόμη και στα χέρια του ισχυροτέρου. Ο Χομπς άλλωστε περιέγραφε αυτή την κατάσταση ως ζούγκλα.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ