Ατιμωρησία

Συνηθισμένη καλοκαιρινή σκηνή σε ελληνικό φεριμπότ μικρών αποστάσεων. Ο καταπέλτης κλείνει και το πλοίο, γεμάτο οχήματα, ξεκινά τη διαδρομή, περίπου τριάντα λεπτών μέχρι την απέναντι ακτή. Πολλοί οδηγοί και επιβάτες δεν βγαίνουν από τα αυτοκίνητα, δεν ανεβαίνουν στο κατάστρωμα για να απολαύσουν τον καθαρό θαλασσινό αέρα.

Προτιμούν να αποφύγουν τα σκαλιά και τη σχετική σωματική προσπάθεια. Το πλήρωμα δεν τους κάνει παρατήρηση, αν και η παραμονή ανθρώπων μέσα στα αυτοκίνητα κατά τη διάρκεια του διάπλου απαγορεύεται. Πράγματι, αν συμβεί κάποιο επικίνδυνο ατύχημα, οι άνθρωποι μέσα στα αυτοκίνητα κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από όσους βρίσκονται σε ανοικτούς χώρους του πλοίου. Δε βαριέσαι, όμως, αν έρθει το μοιραίο θα φταίει η κακιά η ώρα…

Ακόμα πιο συνηθισμένη καλοκαιρινή σκηνή σε μεγάλα ελληνικά φεριμπότ. Το πλοίο πλησιάζει στο λιμάνι προορισμού και οι οδηγοί καλούνται να ετοιμαστούν για την αποβίβαση. Μπαίνοντας στα αυτοκίνητα, κλείνουν τα παράθυρα, ανάβουν τη μηχανή και τον κλιματισμό, πολύ πριν ανοίξει ο καταπέλτης του πλοίου. Η ανυπομονησία και η επιδίωξη δροσερής άνεσης υπερισχύουν των κανονισμών. Αδιαφορούν για το αν το κλειστό αμπάρι γεμίζει με καυσαέρια, με μηχανικό θόρυβο και με πρόσθετη θερμότητα. Το πλήρωμα δεν τους κάνει παρατήρηση, περιορίζεται να κοιτάζει με δέος τα ακριβά τζιπ που παρανομούν με θράσος. Οποιος πεζός επιβάτης περάσει από το αμπάρι είναι υποχρεωμένος να υποστεί την όχληση. Πώς κάνεις έτσι ρε φίλε, σε λίγο θα βγούμε σε καθαρό αέρα…

Δύο από πολλά παραδείγματα μικρής καθημερινής παραβατικότητας που ενδημούν στον ελληνικό χώρο. Αντικοινωνικές παρορμητικές ενέργειες, δεν δίνουν σημασία στη διακινδύνευση του ίδιου του παραβάτη ή στην όχληση που προκαλούν στον άγνωστο συνάνθρωπο. Αδιαφορία για την ζωή του ποδηλάτη, του πεζού ή και του ίδιου του οδηγού που παραβιάζει το «STOP» ή τον ερυθρό σηματοδότη, για τα αναμμένα τσιγάρα που πετιούνται από το παράθυρο του αυτοκινήτου. Αδιαφορία για την άμεση περιβαλλοντική επίπτωση που προκαλούν ο θόρυβος, τα σκουπίδια, τα καυσαέρια ή για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις συμπεριφορών που φέρνουν κλιματική αλλαγή.

Οι αντικοινωνικές συμπεριφορές μπορούν να ελεγχθούν με εκπαίδευση, καταστολή, οικονομικά κίνητρα ή τεχνολογικές παρεμβάσεις. Η εκπαίδευση είναι προφανώς ο πιο συμπαθής και αποδεκτός τρόπος, ωστόσο τα αποτελέσματα είναι μόνο μακροπρόθεσμα και ίσως αμφίβολα. Πόσο μετέβαλε άραγε την περιβαλλοντική συμπεριφορά των σημερινών ενηλίκων η επί δεκαετίες υπαρκτή περιβαλλοντική εκπαίδευση στα σχολεία; Η καταστολή και τα πρόστιμα είναι δράσεις πολύ αντιπαθείς. Οι Αρχές υποχρεώνονται βέβαια σε κάποια θέματα, υπό την πίεση της πραγματικότητας, να τολμήσουν. Παράδειγμα, οι πρόσφατες αυστηρές ποινές για σοβαρές τροχαίες παραβάσεις ή για εμπρησμούς δασών.

Πάντως, η ατιμωρησία γενικώς βασιλεύει και προκαλεί την καθημερινή υποβάθμιση των συνθηκών ζωής. Μοιάζει να είναι εγγενές φαινόμενο, σύμφυτο με τις παραδόσεις της ελληνικής κοινωνίας. Δύσκολα θα υποχρεωθούν οι οδηγοί να μη φέρονται αντικοινωνικά ή να μην παραμένουν στα οχήματά τους μέσα στο πλοίο, δύσκολα το πλήρωμα θα θελήσει να τους αστυνομεύσει. Απομένει η τεχνολογία που με έξυπνα συστήματα θα μπορεί να ελέγχει παραβάσεις και να πιέζει τους παραβάτες. Βέβαια, η μείωση της ελεύθερης ασυδοσίας θα έφερνε βροντερές διαμαρτυρίες…

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι ομότιμος καθηγητής στο ΕΜΠ.