Τζουμέρκα: Τα μυστικά των αιώνων στις αγιογραφίες των ναών
Τρεις ερασιτέχνες φωτογράφοι από τα Τζουμέρκα, που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στα πέτρινα χωριά, ανάμεσα στα βουνά, τα ποτάμια και τα γεφύρια, αφηγούνται, ο καθένας με τη δική του ματιά, τον θρησκευτικό πλούτο του τόπου τους που χάνεται στο βάθος του χρόνου, μέσα από δύο ξεχωριστές εκθέσεις, στο Καλέντζι και τους Χουλιαράδες.
Ο αρχιτέκτονας Γιάννης Μπενέκος από τους Χουλιαράδες, ο επιχειρηματίας στον τουρισμό Βασίλης Πατερούσης από το Καλέντζι και ο συνταξιούχος υπάλληλος στο Πνευματικό Κέντρο Ιωαννίνων Χάρης Μπινώλης από το Ελληνικό, ανέφεραν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πως τα Τζουμέρκα έχουν μια σημαντική θρησκευτική διαδρομή, η οποία αποτελεί ταυτότητα του τόπου. Μέσα από την εικαστική τους αφήγηση, έχουν ως στόχο, όπως λένε, αφενός να αναδείξουν τα θρησκευτικά μνημεία του τόπου τους και αφετέρου να δρομολογηθεί η συντήρησή τους.
«Στόχος του εγχειρήματος είναι να αναδείξουμε τον πολιτιστικό πλούτο της περιοχής μας, που παραμένει άγνωστος ακόμη και στους ντόπιους. Ήταν μια ιδέα της αντιδημάρχου Πολιτισμού Ελισάβετ Μπούτσορα», λέει ο Βασίλης Πατερούσης και προσθέτει ότι «οι περισσότερες από τις δεκάδες εκκλησίες ή τα ξωκλήσια της περιοχής, που αποτελούν μνημεία, ανοίγουν μια φορά το χρόνο».
Πρόκειται για ναούς με τοιχογραφίες από τον 16ο και 17ο αιώνα, υψηλής καλλιτεχνικής αξίας. Η περιοχή έχει μεγάλη παράδοση στην αγιογραφία, που συνεχίζεται έως σήμερα. Από τον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων καταγόταν ο σπουδαίος αγιογράφος-ζωγράφος Ιωάννης Βράνος, ο οποίος δίδαξε στην Αθωνιάδα και ίδρυσε ουσιαστικά την Σχολή Αγιογραφίας στη Σερβία.
Στην έκθεση που έχει τίτλο «Αγιογραφία των Ορέων», παρουσιάζονται φωτογραφίες δεκάδων ναών και μοναστηριών, αλλά και ο αγιογραφημένος διάκοσμος, οι τοιχογραφίες των καθολικών, που καλύπτουν το χώρο από το δάπεδο έως τον τρούλο. Όπως τονίζει ο κ. Πατερούσης μόνο στο χωριό του το Καλέντζι υπάρχουν 10 εκκλησίες, επισημαίνοντας τον πλούτο των Τζουμέρκων. Οι τρεις ερασιτέχνες φωτογράφοι, είδαν μέσα από τον φακό τους μεταξύ άλλων μνημείων, τις Μονές Βίλιζας και Κηπίνας, Τσούκας, Μουχουστίου στην γέφυρα Πλάκας, την Αγία Παρασκευή στο Πάτερο, τις εκκλησίες στους Χουλιαράδες στο Συρράκο.
Η επιλογή των ναών έγινε με την καθοδήγηση του πατέρα Γρήγορη Μανόπουλου, ο οποίος έχει κάνει διδακτορική διατριβή για τους αγιογράφους των Τζουμέρκων.
Κατά την φωτογράφιση οι τρεις καλλιτέχνες εντυπωσιάστηκαν από τα μνημεία. Ο Χάρης Μπινώλης αναφέρει χαρακτηριστικά: «Στην Αγία Φανερωμένη κοντά στο Φορτώσι, πηγαίνω από μικρό παιδί. Όταν πήγα για να φωτογραφήσω τις τοιχογραφίες πραγματικά βρήκα λεπτομέρειες, που δεν είχα αντιληφθεί, δεν τις γνώριζα».
Την ίδια εμπειρία καταθέτει και ο Βασίλης Πατερούσης: «Κάνοντας αυτήν την φωτογράφιση, εκείνο που ήταν εντυπωσιακό είναι πως εμείς, που είμαστε από τα χωριά των Τζουμέρκων, σε αυτές τις εκκλησίες έχουμε πάει αρκετές φορές. Αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο, φωτογραφίζοντας και παρατηρώντας μια-μια τις αγιογραφίες, είδαμε μια εξαιρετική τέχνη την οποία δεν είχαμε παρατηρήσει».
Την Παρασκευή το απόγευμα εγκαινιάστηκε στο Δημοτικό Σχολείο Πλαίσιας – Καλεντζίου, η έκθεση φωτογραφίας των Βασίλη Πατερούση και Χάρη Μπινώλη, η οποία θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό έως τις 11 Σεπτεμβρίου.
Τις επόμενες ημέρες ο Γιάννης Μπενέκος, θα εκθέσει τις δικές του φωτογραφίες στους Χουλιαράδες. «Υπάρχουν τόσες πολλές εκκλησίες, μοναστήρια, ένας θησαυρός της Ορθοδοξίας, που αποτελούν σπουδαία κληρονομιά του τόπου, που πρέπει να αναδειχθεί και να συντηρηθεί», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Μπενέκος. Παράλληλα κάνει λόγο για μια περιοχή που έχει ένα φυσικό πλούτο, την σπουδαία παράδοση των μαστόρων της πέτρας, με τα χωριά – μνημεία, όπως είναι το Συρράκο και οι Καλλαρύτες. Προσθέτει δε πως δίπλα σε αυτή την ταυτότητα, εξέχουσα θέση έχουν οι ναοί και τα μοναστήρια, που συνθέτουν ένα θρησκευτικό πάρκο στα Τζουμέρκα.
Επισημαίνεται ότι η προσπάθεια των τριών ερασιτεχνών φωτογράφων αποτελεί προσφορά στο Δήμο Βορείων Τζουμέρκων για την ανάδειξη του τόπου τους.
«Εκτός από το να γνωρίσει ο κόσμος τον πλούτο της Ορθοδοξίας στα Βόρεια Τζουμέρκα, στοχεύουμε το εγχείρημα να αποτελέσει και αφετηρία ώστε να αναδειχτούν οι ναοί και να γίνουν εύκολα προσβάσιμοι στους επισκέπτες, προκειμένου να γνωρίσουν τον πλούτο μας», επισημαίνουν οι δημιουργοί και τονίζουν: «Ο καθένας έχει την δική του ματιά. Όμως η ανάδειξη του θρησκευτικού μας πλούτου είναι το ζητούμενο για όλους. Φωτογραφίσαμε αγιογραφημένες εκκλησίες -διαχρονικά- από ντόπιους καλλιτέχνες, ναούς που χτίστηκαν από ντόπιους μαστόρους. Ελπίζουμε η προσπάθειά μας να έχει να έχει συνέχεια και να συντηρηθούν τα μνημεία. Είναι ένας απίστευτος πλούτος».
Οι δύο φωτογραφικές εκθέσεις αποτελούν μέρος της πολιτιστικής δράσης «ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ – ΚΑΤΣΑΝΟΧΩΡΙΑ | Αγιογραφία των Ορέων», η οποία υλοποιείται με την υποστήριξη της Βουλής των Ελλήνων και του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων, με στόχο την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, της αγιογραφικής παράδοσης και της μοναδικής φυσικής ομορφιάς της περιοχής.